«لغت نامه دهخدا»
[خُ] (اِ مرکب) به معنی خشک آمار است که مرض استسقاء باشد (از برهان قاطع) (از ناظم الاطباء ||) تتبع و استقصا و تفحص و تجسس و استفسار حساب و استیفاء( 1) (برهان قاطع) : از فراوانی که خشکامار کرد زان نهانی مر مرا بیدار کردرودکی || جهد خشک » کردن الحاح کردن اصرار نمودن (یادداشت بخط مؤلف) ( 1) - در حاشیهء برهان قاطع چ معین آمده است: صحیح که همان استسقاء طبع باشد و آن مرضی است که شکم بیمار چون طبلی پرباد آماس کند آماز « استسقاءالیابس » است به معنی « آماز لغتی است در آماس رک لغت نامه و رک کشاف اصطلاحات الفنون ج 1 ص 801 (استسقاء) مرحوم دهخدا در این مورد آورده: جهد تمام کردن (فرهنگ اسدی نخجوانی) : از بسی گفتار خشکامار کرد تا مر او را زان نهان بیدار کرد رودکی و در نسخهء حاشیه فرهنگ اسدی نخجوانی در کلمه آمار می نویسد: آمار استسقاء بود [ البته استقصاء بوده است ] رودکی میگوید : انگبین گنجور مشک آمار کرد تا مر او را زان بدان بیدار کرد این کلمه را در هیچ نظم یا نثر دیگری ندیده ام تنها شمس فخری که مردی بی اطلاع از لغت بوده و عجب آنکه معبود فرهنگ نویسان بعد خود می باشد علی الرسم این کلمه را هم بنظم درآورده گوید: خدایگان سلاطین که روزگار ندید نظیرش از چه بسی جست و کرد خشکامار در نسخهء رشیدی آمده: از فراوانی که خشکامار کرد زآن نهان مر مرد را بیدار کرد آمده و خشک آمار را تفحص و تتبع حساب معنی کرده و صاحب جهانگیری گوید: خشکامار نام مرضی است که هر چند مریض آب بخورد تشنگی از او برطرف نشود و آن را به تازی استسقاء خوانند و البته در فرهنگی بی شاهد کلمهء استقصاء را دیده و استسقا خوانده و این معنی را به کلمه داده است صاحب برهان که همه جا بقول بعض فقها جمع را اولی می داند معنی استسقاء و استقصاء، هر دو را به کلمه داده و حساب و استفسار و استیفاء را هم بدان افزوده است و البته استیفاء را هم باز از استفسار بیرون آورده است صاحب انجمن آرا معنی تتبع و تفحص تنها بکلمه داده و شعر را هم اینطور ضبط کرده: از فراوانی که خشکامار کرد زان نهانی مرمرا بیدار کرد من گمان می کنم این بیت از کلیله و دمنهء رودکی است در قصه زن درودگر و معشوق او: بیچاره در زیر تخت رفت تا بقیهء کار مشاهده کند وی را خواب ربود در خواب پای از زیر تخت بیرون کشید ناگاه چشم زن بر پای افتاد دانست حال چیست معشوق را نرم نرم گفت آواز بلند کن از من پرس که مرا دوست داری یا شوی را چون بپرسید جواب داد که بدین سؤال چه افتادی (کلیلهء نصرالله منشی) خشکامار همان ترجمهء الحاح و فاعل الحاح زن و مراد از مرد شوی او و مقصود از نهان همان زیر تخت است و الله اعلم و ممکن است اگر دلیل دیگری وجود کلمهء خشکامار را تأیید نکند می بوده و بتصحیف کتاب خشکامار شده باشد (یادداشت بخط مرحوم دهخدا) « جست آمار » توان حدس زد که کلمه.