اتازونی

«لغت نامه دهخدا»

[اِ] (اِخ)(1) (از اِتا، ملک ها + اونی، متّحده) نام مملکتی بزرگ واقع در آمریکای شمالی که آنرا دول متحده و جمهوری متحده نیز گویند. پایتخت این ملک واشنگتن است.
وضع طبیعی و حدود آن: ممالک متحدهء آمریکای شمالی که بین 26 و 49 درجهء عرض شمالی واقع شده موقع مهمی را در آمریکا داراست و بواسطهء نزدیکی و مجاورت به اروپا و آسیا و وقوع آن بین دو اقیانوس بزرگ از فوائد و منافع براری قدیمهء عالم بخوبی استفاده کرده و بهره مند میشود و بهمین مناسبت زودتر اراضی آن مسکون شد و اوضاع سیاسی و اقتصادی آن ترقی کرد و مقام بلندی را در بین سائر ممالک دنیا دارا شد بطوری که واقعاً میتوان گفت امروز عنان سیاست دول آمریکا به ید اقتدار اوست و مخصوصاً پس از حفر تنگهء پاناما (که در 1914 م. افتتاح شد) اهمیت جغرافیائی و سیاسی آن زیاده شده و وظایف و تکالیف مختصهء آن برای سرپرستی سایر ممالک آمریکا و مواظبت مخصوص این برّ بزرگ منبسط تر خواهد شد. ممالک اتازونی که قسمت وسط یا مرکز آمریکای شمالی را شامل است و از دو طرف مربوط و محدود به اقیانوس کبیر و اطلس است و از سمت شمال و جنوب به ممالک کانادا و خلیج مکزیک و ممالک مکزیک محدود میشود و حد شمال شرقی جنوبی آن تا شهر اِلپازُ(2) که قسمت قابل کشتی رانی رود ریو گراندل نرت است بواسطهء دریاچه های مرکزی و خلیج مکزیک و رود ریو گراندل نرت طبیعی است. از دو طرف محیط و محدود به رشته جبال اعصار مختلفه و مرکز آن هم پوشیده از جلگه های بزرگ مسطّح است.
1- جبال شرقی یا جبال آپالاش یا الگانی: جبال آپالاش که بمناسبت اسم قبیله ای از قبایل سرخ پوست به این اسم موسوم شده و آنرا جبال الگانی نیز مینامند رشته جبالیست از جنوب غربی بشمال شرقی و از رود آلاباما(3) تا نیویورک ممتد است طول آن 1400 هزار گز. و عرض آن از 180 الی 200 هزارگز است. احجار این جبال که متعلق به اراضی دورهء مقدماتی و عصر اولست بواسطهء عوامل طبیعی بسیار خراب و پست شده و قواعد آن باقیمانده است و پستی و بلندیهائی که از انقلابات اعصار بعد حاصل شده دره های عمیق به امتداد جنوب غربی و شمال شرقی و بموازات همین جبال تولید و تشکیل کرده است که جبال را به دو رشتهء شرقی و غربی تقسیم می کند دره های عریض هم که معبر رودها و مجاری انهار است این رشته کوه را بقطعات مختلف تقسیم کرده و قسمتهای آنرا از یکدیگر مجزی کرده است درهء مرکزی که بطول جبال واقع شده موسوم به درهء بزرگ و بعرض سی هزار گز و طول صدهزار گز است این دره معبر عمدهء تاریخی اتازونی است و قسمت عمدهء رود تنسی(4)شعبهء اهیوو وکُاُزا شعبه آلاباما در آن جاری است. مرتفعترین قسمتهای جبال آپالاش جزء شمالی آن است که به واسطهء رنگ آبی آن که از دریا بنظر می آید موسوم بجبال آبی است و مرتفعترین قلل آن د�� جنوب قلّهء سیاه است بنام بلاک دمُ که 2044 متر ارتفاع دارد و دامنه های شرقی جبال آپالاش که دارای نشیبی تند و سراشیب است موسوم به پایکوه است و به واسطهء مجاری انهار بریده شده و آبشارهای بسیار در آن دیده میشود. دامنه های غربی آن که معروف به کمبرلاند است عبارت از فلات مرتفعی است که پست و بلند و نقاط مرتفع آن از دویست الی 1200 گز است و مخصوصاً آثار انقلابات طبیعی در آن زیاده است و غارهای متعدد در آن دیده میشود و بزرگترین آنها غار وسیعی است موسوم به ماموث که دارای خیابانهای طویل [ 350 هزار گز ] و میدانهای وسیع و رودها و دریاچه هاست.
2- جلگه های مرکزی یا درّهء بزرگ: جلگهء بزرگ مرکزی اتازونی که بین جبال آپالاش و رُشو واقع شده همان مجرای رود می سی سی پی و شعب آن است این جلگه در شمال مجاور اراضی کانادا مرتفع و وصل به اراضی مرتفعهء کاناداست و تمایل پستی آن بسمت جنوبست و پستی و بلندی آنهم بسیار کم و بواسطهء مناظر مختلفه اراضی آن بمناطق مختلفه تقسیم میشود قسمت شمال آن مجاور دریاچه ها و حدود کانادا و چمن زار و جنس اراضی آن رسوبیست و بعض تپه های پست هم در آن دیده میشود. مجاور انهار آن جنگلهای خیابانی واقع است شمال این منطقه سابقاً جنگل بوده ولی حال تقریباً جنگلهای آن خیلی کم شده است. حدود جنوبی اتازونی که جلگهء مسطح و باتلاقیست جزو اراضی زراعتی اتازونی محسوب میشود. در مغرب اتازونی در دامنهء جبال رشو جلگه های متعددی است که بعضی خشک و بی حاصل و بعض دیگر پرآب هستند و معادن زر و سیم هم در آن یافته میشود.
3- منطقهء اراضی مرتفعه یا جبال شامخهء غربی: در مغرب اتازونی جبال مرتفعی که از انقلاب عصر چهارم تشکیل شده واقعست و شامل جبال رشو و وازاچ(5) و فلاتهای کُلمبی و مجرای بزرگ رودهای غربی گراند باسن(6) و فلاتهای کلرادو(7) در مغرب آن جبال آبشارها و سیرا نوادا(8) و بالاخره مجاور سواحل جبال سواحلی یاکست رانژ جبال رشو که منتهی الیه جبال الاسکا و کاناداست در درجهء 18 عرض شمالی بجبال آتش فشانی مکزیک منتهی میشود و چون مجاور با جلگهء وسیع مرکزیست قلل آن خالی از برف و یخ است و به این واسطه انقلابات طبیعت در آن مؤثر نشده و قلل مرتفعهء آن بجا مانده است [ مرتفعترین قلل آن قلّهء پیک لُنک (4380 گز) و قلهء سفید (4410 گز) است ] و مجاری انهار و دره ها این کوه را بریده است و بین قطعات آن فاصل شده است علاوه بر این پارکها یا مواقع پوشیده از جنگل و جبال مرتفعه هم در آن بسیار است و معروفترین آنها پارک ملی که در شمال محل انشعاب سرچشمه های رود سنک ریور(9) و می سی سی پی است وسط آن پوشیده از چشمه های آب سرد و گرم و دریاچه های متعدد و آبشارها و جنگلهای انبوه است که جنس اشجار آن از جنس درختهای عظیمهء عالم و موسوم به سکواُیا ژیگ��نتا(10) است. فلات وسیع کلمبی که بین جبال رشو و جبال آبشارها واقع شده محل جریان رود کلمبی و شعب آن است. این فلات از سعیر قلل آتش فشانی تشکیل شده و در سطح آن دره های عمیق تخته سنگی بسیار است که محل جریان رودهاست و بهمین مناسبت رودها در آنجا آبشارهای بسیار تشکیل میدهند و معروفترین آبشارهای آن آبشاری است که از جریان سنک ریور بوجود آمده است اراضی این فلات چون از جنس احجار سنگ سماقی است قابل زراعت است منتهی عدم وصول بمجاری انهار و تعسّر آبیاری اراضی آنرا بایر و بی حاصل ساخته است.
فلات معروف بفلات مجرای بزرگ جبال وازاچ و سیرا نوادا واقع شده و عرض آن از ششصد الی هفتصد هزار گز است ارتفاع متوسط آنهم از 1200 الی 1800 گز است این فلات در قدیم پست تر بوده و بعدها بواسطهء رسوب دریاچهء بزرگی که در دورهء یخ بندان در این حدود واقع شده بود پوشیده و سطح آن بالا آمده است. این دریاچهء قدیمی پس از تغییر آب و هوا در نیمکرهء شمالی بواسطه شدت حرارت خشک شده و از بقایای آن دریاچهء هومبولت و دریاچهء شور که بسیار شور میباشد و حیوانی در آن وجود ندارد در جنوب فلات سابق فلات کلرادو واقع است که به مناسبت رودی به همین اسم که در آنجا جاری است به این اسم موسوم گردیده این فلات در ممالک و اراضی اُتاه(11) و مکزیک جدید و آریزنا واقع شده ارتفاع متوسط آن 2 هزار گز است هوای آن خشک و سطح آن خالی از نباتات و لم یزرع و بواسطهء نداشتن معادن و اراضی قابل زراعت به هیچوجه درخور استفاده نیست ولی از طرف دیگر بواسطهء وضع طبیعی و ترکیبات اراضی و وجود طبقات مختلفه در آن و وقوع اغلب آثار جغرافیایی در آنجا بسیار طرف توجه و اهمیت برای علمای طبیعی و جغرافی است. جبال آبشارها که بمناسبت آبشار کُلمبیا به این اسم موسوم شده بواسطهء ابخره و رطوبات اقیانوس کبیر از برف پوشیده شده است و در دره های مرتفعهء آن توچال بسیار است به همین جهت دامنه های آن سبز و خرم و پوشیده از جنگلهاست و دامنهء غربی آن از اشجار سدر و کاج و سرو پوشیده شده. مرتفع ترین قلهء آن 4376 گز ارتفاع دارد منتهی الیه جنوبی این رشته جبال سیرا نوادا که در موازات سواحل واقع شده و آن را گاهی آلپ کالیفرنی می نامند بیشتر قلل مرتفعهء جبال غربی در این رشته است و عمدهء آن به بیست قله بالغ می شود و معروفترین قلل آن قلهء ویتنی است که 4418 گز ارتفاع دارد و معروفترین قلل اتازونی است. دامنه های شرقی این جبال خشک ولی دامنه های غربی آن پوشیده از جنگل و سبز و خرم است و اشجار آنرا گویند که ده مائه عمر دارد و ارتفاع آن صد گز است این رشته بواسطهء رودها و مجاری انهار بریده شده است بالاخره در مغرب مجاور سواحل، رشته کوه سواحلی است که آن را کست رانژ گویند این کوه هم بواسطهء مجاری انهار بریده ش��ه و خلیج سانفرانسیسکو آنرا به دو قسمت می کند جلگه ها و دره های آنهم بسیار حاصلخیز و مفید است و غلات و اشجار میوه دار در آن بعمل می آید. آب و هوای اتازونی که بین 26 و 49 درجه عرض شمالی واقع شده شامل قسمت عمدهء منطقهء معتدله است و اگر چه از دو طرف محیط بجبال مرتفعه میباشد ولی چون ارتفاع جبال غربی بیشتر و ارتفاع جبال شرقی کمتر است بیشتر در معرض آب و هوای اقیانوس اطلس است و آب و هوای اقیانوس کبیر را در آن اثری نیست. آب وهوای اتازونی اگر چه از شمال بجنوب به نسبت عرض جغرافیائی تغییر میکند ولی تغییرات عمدهء آن منوط بمجاورت و دوری از اقیانوس است و مناطق عمدهء آب وهوای آن مانند اوضاع طبیعی اراضی و پستی و بلندی آن بموازات سواحل و جریانهای دریائی از مشرق بمغرب تغییر میکند و بطور کلی خصایص عمدهء آب وهوای اتازونی که خود آمریکائیها آب وهوای حاره و منجمده توصیف میکنند، این است که در تابستان سوزان و در زمستان بسیار سرد است. بهار تقریباً در آنجا نیست و پائیز آن در عوض بهترین و معتدلترین فصول آن است . اتازونی از حیث آب وهوا به شش منطقه تقسیم میشود: 1- منطقهء سواحل اقیانوس اطلس که در تابستان بسیار گرم است (بواسطهء وزش بادهای جنوبی و جنوب غربی) و در زمستان بسیار سرد است (بواسطهء وزش بادهای شمال غربی) درجهء حرارت نیویورک که با ناپل در یک عرض واقع شده بطور متوسط در زمستان 17 درجه و 3 دقیقه زیر صفر است و در تابستان 33 درجه و 9 دقیقه بالای صفر است و باید دانست که بخار آب و رطوبت که بواسطهء مجاورت دریا در این سواحل بسیار است باعث وجود باران میشود ولی بیشتر مبدل ببرف شده مخصوصاً تا واشنگتن هم برف میبارد. 2- منطقهء خلیج مکزیک و اراضی مجاور آن که بواسطهء مجاورت با منطقهء حاره بسیار مرطوب است و باران فراوان مخصوصاً در تابستان میبارد و بهمین مناسبت آب وهوای آن گرم (گرمی آن بسیار نیست و مثل بعض نقاط اتازونی سوزان نمیباشد) و ثابت و سنگین است و بهمین مناسبت امراض ساریه مخصوصاً تب زرد تولید می کند سرمای زمستان آنهم نسبهً سخت و در ارلئان جدید 35 درجه و 8 دقیقه بالای صفر در تابستان و در زمستان 9 درجه و 3 دقیقه زیر صفر است. 3- منطقهء مرکزی یا جلگهء می سی سی پی و میسوری که شامل اراضی وسیعهء اتازونی است دارای آب و هوائی خشک است و بهمین مناسبت تغییرات آن بسیار و در تابستان نیز سوزان و در زمستان سخت شدید است و اختلافات درجهء حرارت آن گذشته از تغییرات فصل در شب و روز هم بسیار است بطوریکه بواسطهء عبور بادهای سرد غفلهً درجهء حرارت از فوق صفر به سی درجه تحت صفر میرسد. 4- منطقهء مشرق و جنوب شرقی دریاچه های بزرگ آمریکا که نیز در زمستان سرد است ولی بواسطهء مجاورت با دریاچه ها و وجود بخار آب ملایم و معتدلست و تغییرا�� درجهء حرارت در آن چندان مشاهده نمیشود و بهمین جهت محل تربیت و نمو اشجار میوه دار است. 5- منطقه اراضی مرتفعهء غربی که بواسطهء خشکی هوا درجهء حرارت در آن بسیار متغیر و مختلف است و مواقع پست آن کویر و بی حاصل و شوره زار است و نباتات آنهم بوته ای میباشد. باران در زمستان میبارد و سایر فصول آن خشک است در جنوب آثار منطقهء حاره بسیار است و گرمترین نقاط اتازونی میباشد بطوری که در سایه بعض اوقات درجهء حرارت به پنجاه نیز میرسد. 6- سواحل اقیانوس کبیر که از حیث اعتدال آب و هوا و ملایمت آن بکلی مخالف با سایر مواقع اتازونی و شباهت کلی با آب و هوای اروپای غربی دارد. بخار آبی که بواسطهء جریان کورسیو بسمت سواحل متوجه است هوای آنجا را مرطوب و معتدل کرده بطوری که زمستان آن ملایم و تابستان آن معتدلتر است و مخصوصاً آب وهوای جنوبی ایالت کالیفرنی شباهت به آب و هوای سواحل شمالی مدیترانه دارد و به همین مناسبت هوا بسیار صاف و درخشانست و محل تربیت و نمو مو و درخت زیتون و انجیر و سیب و زردآلو و گردو و بادام است.
آبهای آن: چون رودهای اتازونی از مصب های غیرمساوی و مختلف جاری است از حیث طول بسیار مختلفند و کلیهً می توانیم رودهای آن را از حیث مصب به دو قسمت کنیم یکی مصب اقیانوس اطلس یا مصب شرقی که به مصبهای اقیانوس اطلس بالاخص و خلیج مکزیک تقسیم می شود دیگر مصب اقیانوس کبیر یا مصب غربی که رودهای آن معدود است. در فلاتهای غربی و دره های بین جبال آن بعض دریاچه ها دیده می شود که تمام آبهای جاریهء در آنجا به این دریاچه ها داخل می شوند:
اول خلیج مکزیک مهمترین رودهای این مصب همان رود می سی سی پی(12) است که از جمله رودهای معظم و طویل عالم محسوبست این رود که به طول 4200 گز از نقاط دوردست اتازونی شمال جاری است از اراضی مرتفعهء شمال اتازونی از دریاچهء ایتاسکا(13) و بعض دریاچه های کوچک دیگر جاری است قسمت علیای آن سریع السیر و سواحل آن نیزار و پوشیده از علف و برنج جنگلیست و چون مجرای آن پست و بلند است آبشارهای متعدد در آن دیده میشود. شعبهء کوچک و کم آب مینِ زُتا در این قسمت به آن ملحق می شود. در قسمت وسطی رود می سی سی پی بشعب مهم فلور که از یسار سن کروا(14) و ویس کن سن(15) و ایلی نوا(16) که بواسطهء کانالی به شیکاگو و دریاچهء میشیگان متصل میشود از قسمت یمین به مِن(17)و میسوری ملحق میشود در این قسمت رود می سی سی پی محیط به تخته سنگهای مرتفعه و سراشیب است و در بعض نقاط محیط به جنگلهای انبوه و یا چمنهای وسیع است.
رود میسوری 4837 هزار گز است و بزرگترین شعبهء می سی سی پی محسوب میگردد این رود بتازگی مکشوف شده و اخیراً از سرچشمهء آن مطلع شده اند. آب این رود کم و گل آلود است و نسبت بطول آن چندان اهمیت ندارد سرچشمهء آن از پارک یلوستن است و ابتدا از اراضی کوهستانی سنگلاخی عبور میکند و بهمین مناسبت آبشار بسیار دارد و قسمت عمدهء آن قابل کشتی رانی است ولی در این قسمت هم اغلب تخته های یخ مانع است. در شهر سیوسیتی بالاخره در جلگه داخل شده و سواحل آن از جنگلهای انبوه پوشیده شده است و از این شهر تا مصب قابل کشتی رانی است این رود در حوالی شهر سن لوئی داخل رود می سی سی پی میشود و از آن ببعد رود می سی سی پی را لجن زار و گل آلود می کند بالاخره رود می سی سی پی در جنوب سن لوئی برود اُهیو که پس از میسوری مهمترین شعب آن است ملحق میشود این رود [ یعنی رود خشک ] از جمله شعب یمین می سی سی پی است و طول آن 1570 هزارگز میباشد و شعب آن کمبرلاند و تن نسی(18) است و از اراضی حاصلخیز جنوبی اتازونی گذشته داخل می سی سی پی میشود از سمت شمال این رود به وسیلهء کانالهای عظیم بدریاچهء اریه و رود هودُسن ملحق میشود. اگرچه بعض اوقات کم آب و مدتی از سال منجمد و بسته است ولی برای کشتی رانی مفید میباشد.
قسمت سفلای رود می سی سی پی در جلگهء پست و رسوبی که در عصر سوم خلیجی بوده و بعدها از رسوب پوشیده شده جاری است عرض آن از 1500 الی 2000 گز است و عمق آن کم میباشد اراضی اطراف آن بواسطهء آبهای راکد رود باتلاقی و لجن زار است و جریان آن بواسطهء بدنه های درخت که از اطراف این رود کشیده شده و در بستر این رود جمع شده مثل سدی مانع از عبور و مرور قایقها و کشتیهاست و اغلب بند می آید بالاخره در قسمت سفلی بشعب آرکانزاس(19) و رود سرخ جنوبی متصل شده در کنار شهر ارلئان جدید بدریا میریزد و در مصب تشکیل دلتائی بشکل پنجه های مرغ میدهد و هرسال بیست متر اراضی سواحل را در دریا پیش برده و اراضی جدید تشکیل میدهد دیگر از رودهای این مصب رود ریو گراندل نرت است که از شعب رشو در خاک اتازونی جاری است و از شهر الپاسو(20) تا مصب سرحد بین مکزیک و اتازونیست. این رود پس از می سی سی پی طویلترین رودهای مصب خلیج مکزیک است (2800 هزار گز) و چون انهار و مجاری بسیار از آن منشعب میکنند سخت کم آب میشود بطوریکه گاهی کشتی رانی در آن میسر نیست و فقط در موقع طغیان قابل استفاده است سایر رودهای این مصب قصیر و کم اهمیت میباشند و در برکه های مجاور سواحل ختم و منتهی میشوند عمدهء آن رود آلاباما است که در مشرق می سی سی پی جاری و از جبال جنوب الگانی سرچشمه میگیرد.
دوم مصب اقیانوس اطلس: رودهائیکه به این مصب داخل میشوند چندان طویل و مفید نیستند و اگر چه جریان آنها بواسطهء عبور از جلگه های سواحلی منظم است ولی آب آنها کم است و چندان قابل استفاده نمیباشند عمدهء آنها رود هودسن است که در بندر نیویورک بدریا میریزد. این رود خیلی پرآب و عریض و قابل کشتی رانی است و بواسطهء دو کانال بدریاچهء اریه و دریاچه های شامپولیون و ریشلیو متصل میشود.
سوم مصب اقیانوس کبیر: رودهائی که به اقیانوس کبیر داخل میشود بواسطهء اینکه در بسترهای عمیق کوهستانی و سنگلاخهای پست و بلند جاری هستند دارای آبشارهای بسیار میباشند و قابل کشتی رانی نیستند رود کُلمبیا(21) که در خاک کانادا سرچشمه گرفته و از سمت شمال به اتازونی داخل شده و پس از الحاق بشعبهء سنک ریور(22) که از پارک یلوستن جاری و در جریان خود از بسترهای عمیق تخته سنگی میگذرد و آبشار معروفی به اسم آبشار شُ شُن دارد و بسمت مغرب متوجه شده بدریا میریزد. در جلگهء کالیفرنی هم رودهای ساکرامنتو(23) و سان ژُکَن(24) از شمال و جنوب جاری است و بالاخره در کنار مصب بهم ملحق شده و بخلیج سان فرانسیسکو میریزند. دیگر رود کلرادو، (اسپانیولیها ابتدا به این رود رسیده و بواسطهء رنگ آب آن که از اراضی و معادن آهن میگذرد و زردرنگ است آنرا به اسم رود رنگین نامیدند) این رود هم در جریان خود از بستری بسیار عمیق و تخته سنگی میگذرد و قسمت عمدهء آن در سنگلاخها و اراضی کوهستانی جاری است بالاخره پس از الحاق بشعبهء ریوژیلا در جلگهء رسوبی کالیفرنی داخل شده و شدت تبخیر و کثرت انهاری که از آن جدا شده است آب آنرا کم کرده در خاک مکزیک بخلیج کالیفرنی داخل میشود. در فلات غربی رودهای متعدد جاری است که به دریاچه های داخل میریزند. عمدهء آن رود هومبلث(25) (500 هزار گز) است که آب آن از ذوب برف جبال رشو حاصل میشود و بدریاچهء کوچکی میریزد. راه آهن ماوراء اتازونی از درهء این رود عبور میکند. دریاچهء شور در این فلات واقع شده و منظرهء خوشی دارد حال باید دانست که دریاچهء میشیگان که پنجمین دریاچهء وصل بدریاچه های مرکزیست بکلی در خاک اتازونی واقع شده و بریدگی زیاد دارد مدخل و رابطهء آن با دریاچهء هورن تنگه ای است و بواسطهء کانالی به رود می سی سی پی می پیوندد.
سواحل آن: اگر چه از شرح پستی و بلندی و وضع رودهای اتازونی بسهولت اوضاع پستی و بلندی و بریدگی سواحل آن معلوم میشود ولی محض مزید اطلاع ذیلاً بطور مشروح اوضاع سواحلی آنرا مذکور میداریم: سواحل اقیانوس اطلس تا خلیج نیویورک بسیار بریده و مضرس است و بواسطهء ارتفاع و بریدگی شبیه بسواحل فیورد است خلیج های آن خلیج پرتلاند و بُستُن(26) و دماغهء آن دماغهء کُد یا دماغهء مرو است جزیره لُنگ آیلند(27) هم در مقابل خلیج نیویورک واقع شده از آن به بعد سواحل پست و اراضی آن رسوبیست و خلیج بزرگ دُلاوار(28) و چساپیک در آن واقع است و از این خلیج ها تا حدود سرحد مکزیک سواحل بدون بریدگیست و جز شبه جزیرهء مرجانی فلورید(29)در همه جای سواحل مجاور تپه های شنی و ریگی است و در مصب رودها پست و باتلاقی میباشد و سواحل اقیانوس کبیر بالعکس در همه جا تخته سنگی و مرتفعست و مجاورت ج��ال بدریا سواحل را بشکل دیواری بسیار مرتفع کرده و پس از بریدگیهای فراوان سواحل کانادا به سواحل اتازونی بشکل خطی مستقیم و جز خلیج سان فرانسیسکو بریدگی دیگری در آن مشاهده نمیشود این خلیج بواسطهء وضع طبیعی مناسب خود بسیار طرف توجه و اهمیت است و بهمین مناسبت در کنار آن معتبرترین بنادر آمریکای غربی واقع و مخصوصاً مدخل آن بواسطهء خوش منظری معروف به باب زرین است. ابتدای مهاجرت اروپائیان در سواحل شرقی اتازونی از مائهء 17 بوده و در سال 1607 م. انگلیسها مهاجرنشین اشرافی ویرژینی(30) و در 1618 مهاجرنشین نیوانگلند و در 1632 ماری لاند(31) و در 1681 پن سیلوانی(32)را تشکیل دادند و چون در همین اوقات هلندیها مهاجرنشین امستردام جدید را در شمال در مصب رود هودسن تشکیل داده بودند انگلیسها در 1644 آنرا از هلندیها متنزع و آنجا را به اسم نیویورک موسوم و به مستملکات خود ملحق کردند اسپانیولیها در جنوب و جنوب غربی اتازونی مستقل و اراضی کالیفرنی و مکزیک جدید و تکزاس(33)و آریزونا(34) و شبه جزیرهء فلرید را مالک شدند.
فرانسویان که از سواحل دریاچه ها در جلگهء رود می سی سی پی داخل اتازونی شده بودند متصرفات خود را تا مصب این رود بسط داده و این اراضی را به اسم لوئیزیان(35) مینامیدند بالاخره اراضی ممالک سیزده گانهء دول متحدهء اتازونی در آن وقت تا رود می سی سی پی محدود بوده و سایر مواقع اتازونی غیر مکشوف و یا جزء متصرفات فرانسویان و اسپانیولیها محسوب میگردید ولی دول متحده پس از استقلال و انفصال از انگلیس بمرور این ممالک و مستملکات را از خارجیها منتزع و خود متصرف شده و رفته رفته مستملکات خود را تا خلیج مکزیک و سواحل اقیانوس اطلس منبسط کردند چنانکه در 1803 م. اراضی لوئیزیان را از فرانسویها و در 1819 اراضی فلورید و اطراف آنرا از اسپانیولیها و در 1848 پس از جنگ با مکزیک و شکست آن اراضی تکزاس و مکزیک جدید و فلات اوتاه و کالیفرنی علیا را از آن منتزع و بموجب قرار داد 1853 اراضی ریوژیلا که جزء نواحی جنوبی آریزنا محسوبست نیز از تصرف مکزیک خارج و به ممالک خود منضم کردند و بالاخره پس از تکمیل مستملکات داخلی خود و وصول بسواحل اقیانوس کبیر چنانکه میدانیم در 1867 اراضی الاسکا را از دولت روس ابتیاع و در 1898 جزایر هاوائی را نیز متصرف شدند و در همین سال 1898 پس از جنگ با اسپانی و شکست آن دولت جزیرهء پرتوریکو(36) و جزایر فیلیپین و جزیره گوآم رادرماریان از اسپانی گرفتند و در سال 1899 در موقع تقسیم جزایر ساموآ(37) بین انگلیس و آلمان و اتازونی و تصرف جزیره توتوئیلا مستملکات خارجی خود را تکمیل کردند و امروز بواسطهء اهمیت و نفوذی که دول متحدهء اتازونی حاصل کرده اند در واقع صاحب اختیار کل آمریکا محسوب میشوند و عنان سیاست دول آمریکا بدست این دولت است و از دول بزرگ عالم یا بزرگترین دولت محسوب میشود.
تاریخ مختصر استقلال اتازونی: ایالات سیزده گانهء اتازونی تا اواخر مائهء هیجدهم جزء مستملکات آمریکای انگلیس محسوب می شد در این وقت دولت انگلیس بدون مشاورهء ایالات مذکوره مالیات و عوارض جدیدی به آنها تحمیل کرد و این مسئله موجب عدم رضایت و دلتنگی مهاجرنشینان اتازونی شده و بالاخره نمایندگان این ایالات در سال1776 بطور کنگره در شهر فیلادلفی اجتماع کرده استقلال خود و انفصال از انگلیس را اعلام و شروع بجنگ و زدوخورد با دولت انگلیس کردند این جنگ هفت سال بطول انجامید و منجر به شکست انگلیس شد و کسانی که اسم آنها با استقلال اتازونی همراه است در این جنگ قدرت و نفوذ مخصوصی بکار بردند یکی واشنگتن رئیس جمهوری اول اتازونی دیگر فرنکلن طبیعی دان مشهور از اهالی بُستُن اتازونیست و یکی از داوطلبان خارجی که لافایت(38) معروف فرانسویست که در جنگهای بحری انگلیس دخالتی تام داشت و نام مشهوری از خود بیادگار گذاشت بالاخره بواسطهء دخالت دولت فرانسه عهدنامه ای در سال 1783 بین دولت انگلیس و اتازونی منعقد و بموجب آن دولت انگلیس استقلال این مهاجرنشین را رسماً شناخته و ممالک اتازونی جزء ممالک مستقل عالم محسوب گردید.
وضع حکومت آن ممالک متحدهء آمریکای شمالی(39) که شامل جمهوری ممالک متحده است از سال 1906 عبارت از 48 دولت کوچک (شامل یک ناحیهء مشترک واشنگتن و چهار قطعه زمین آریزنا و مکزیک جدید و آلاسکا و هاوائی) و حکومت هر یک از دول کوچک بطرز حکومت جمهوری است. فرمانفرما و اعضاء پارلمان و حتی اعضاء ادارات و قضاه و مأمورین اجرائیهء مملکت تمام از طرف ملت انتخاب میشوند هریک از این ممالک از اجتماع نواحی و هر یک از نواحی هم از چند قصبه تشکیل میشود انجمن های شهرداری این قصبات دارای حقوق و اختیاراتی بسیار است و امور قصبات را اداره میکنند و اصل حکومت اتازونی همین انجمنهاست حکومت اتازونی بر طبق قوانین اساسی موضوعه در 1787 م. و تغییرات پانزده گانه که بعدها به آن داده شد شامل سه قوهء مجزاست و عبارت از قوهء مقننه و اجرائیه و قضائیست:
قوهء مقننه با پارلمان یا کنگره است که شامل مجلس سنا و مبعوثان میباشد مجلس سنا مرکب از نمایندگان دول متحده است و هر دولتی دو تن معین کرده و بسنا میفرستد و مدت عضویت اعضاء هم شش سالست و هر دو سال اعضای آن تجدید میشوند مجلس مبعوثان مرکب از وکلاء ملت اتازونیست که برای عموم از طرف ملت انتخاب میشوند و عدهء اعضای آن 375 تن است اراضی متعلق به اتازونی هم هرکدام یک مبعوث معین کرده و بپارلمان میفرستد و این نمایندگان اگر چه در مذاکرات شرکت می کنند ولی حق رأی ندارند قوانین موضوعه در کنگره از طرف رئیس جمهوری تصدیق میشود و گاهی هم ممکن است رد شود در این صورت باید اقلاً دو ثلث اعضای هر یک از مجلسین صحت آنرا تصدیق کرده و رأی دهند تا موقع قبول یافته و به امضاء رئیس جمهور برسد و کلیهً باید دانست که حقوق و اختیارات کنگره نهایت کم و بالعکس حدود و اختیارات رئیس جمهور بسیار است ریاست قوهء مجریه با رئیس جمهورست که به انتخاب دو درجه به مدت چهار سال از طرف ملت انتخاب میشود و در دفعهء ثانی هم ممکن است مجدداً انتخاب شود طرز انتخاب رئیس جمهور این است که اولاً هریک از دول متحده بعدهء وکلائی که برای مجلس سنا و مبعوثان انتخاب می کند وکلاء جدید انتخاب کرده و ثانیاً این منتخبین با دستورالعملی که دارند رئیس جمهور و نایب او را انتخاب میکنند.
نایب رئیس جمهور در موقع ریاست رئیس جمهور رئیس مجلس سنا است و در موقع فوت یا استعفای رئیس جمهور جانشین او میشود اگر این نایب رئیس که به ریاست جمهوری رسیده در موقع ریاست فوت شود در این صورت کنگره رئیس جمهور جدیدی تا موقع انتخابات آیندهء رئیس جمهور انتخاب میکند چنانکه ذکر شد حقوق و اختیارات رئیس جمهور بسیار است به این معنی که رئیس کل قشون و قوای نظامی بری و بحریست و حق انعقاد عهدنامه ها با تصویب سنا با اوست وزراء و سفراء و نمایندگان دیپلوماسی و قنسولها و قضاه محاکم مالی و سایر مستخدمین دولتی را هم به تصویب سنا معین میکند. وزراء مملکت مثل وزراء سایر دول نمایندهء اکثریت پارلمان نیستند و مسئول پارلمان هم نمیباشند و مسئولیت آنها نسبت برئیس جمهور است بهمین مناسبت اهمیت سیاسی ندارند و حق انفصال پارلمان هم با آنها نیست.
قوهء قضائی ممالک متحده با محکمهء عالی است که اعضای آن مرکب از نه قاضی است این قضاه از طرف رئیس جمهور انتخاب میشوند و مدت خدمت آنها مادام العمر و احکام آنها غیر قابل نقض و در موقع لزوم هم میتوانند قوانین را فسخ کنند.
شرح بنا و وضعیت شهرهای اتازونی: چون اراضی اتازونی و سیع و منبسط است و چندان طرف احتیاج نیست بنابرین شهرهای آن که جدیداً بنا شده بطرز و ترتیب جدید مرتب است به این معنی که خیابانهای آن وسیع و طویل و منظم و موازی یا عمود بر یکدیگرند اسامی خیابانها به نمره معین میشود و اطراف خیابانها اغلب دو ردیف اشجار است که بزینت آن افزوده و ماشینهای الکتریک و راه آهن های طبقهء دوم یا زیرزمینی و گارهای وسیع و پلهای عریض معلق که در روی رودها یا خلیجها ساخته شده باعث اهمیت تجارتی یا اقتصادی شهرها شده و شهر را زینت داده است ابنیهء آن هم اغلب چند طبقه و وسیع است و زینت خارجی ندارد و در تمام شهرها بنای وسط شهر و ابنیهء عمومی از قبیل عمارت بلدیه و بانک و تأتر و غیره که اغلب از وجوه اعانهء میلیونرها و متمولین شهر ساخته شده است بسیار عالی و مزین است. بعض شهرهای اتازونی را شهر خلق الساعه می نامند و آنها شهرهائی هستند که بسرعت بواسطهء مجاورت بمعادن جدید یا اراضی حاصلخیز و غیر آن ساخته شده و در صورتی که هنوز ابنیهء شهرها بنا نشده تراموی و راه آهن و کارخانجات الکتریک و مهمانخانه و بانک و کلوب و کلیسا و مدرسه و چاپخانهء آن از سنگ و چوب و آجر فوراً تهیه و حاضر میشود و جمعیت آن بغتهً به پنجهزار نفر میرسد. جمعیت 38 شهر اتازونی از صدهزار نفر متجاوز و 3 شهر از یک ملیون متجاوز و 3 شهر از پانصد هزارنفر متجاوز است و بیشتر جمعیت هم در شهرها و مراکز عمدهء صنعتی و تجارتی اقامت دارند و در قصبات و دهات و اراضی زراعتی جمعیت کمتر است و کلیهً از حیث اهمیت جغرافیائی و ثروتی تمام شهرهای اتازونی را به ترتیب ذیل تقسیم می کنند: شمال اقیانوس اطلس و شمال مرکز که بیش از سی شهر از 38 شهر عمده در آن است دیگر شهرهای جنوب سواحل اقیانوس اطلس و جنوب مرکز و بالاخره بشهرهای غربی اتازونی تقسیم میشود.
مهمترین و پرجمعیت ترین شهرهای اتازونی در قسمت شمال سواحل اقیانوس اطلس است و مخصوصاً شهرها و بنادر آن تجارتی و صنعتی میباشد مهمترین شهرهای آن که اول شهر عالم از حیث جمعیت و تجارت و صنعت میباشد شهر نیویورک است که دارای قصبات و منضمات است جمعیت آن بالغ به هفت ملیون نفر است و دارای خیابانهای طویل و باریک میباشد. قسمت عمدهء این شهر در روی شبه جزیرهء باریکی که بین رود هودسن و باب کست ریور(40) است واقع شده و از آنجا تا بروکلین(41) که در جزیره ُلنگ آیلاند(42) است پلی معلق بطول 1826 متر ساخته شده در جنوب غربی نیویورک شهر فیلادلفی(43) که از حیث عدهء جمعیت سوم شهر اتازونی است (2064000) این شهر تاریخی و محل انتشار و تشکیل استقلال اتازونی در 1776 میباشد. کارخانه های فرش بافی دارد. و فرشهای اتازونی در این کارخانه تهیه میشود تجارت نفت ذغال و گندم از این شهر است. در شمال شرقی نیویورک بندر تجارتی مهم نیوهاون(44)(187 هزار) و بندر پروویدانس(45) (250 هزار) است شهر عمده صنعتی است و کارخانجات نقره کاری و جواهرتراشی دارد دیگر شهر بُستُن(46) (785000) که وطن و مسقط الراس فرانکلن و شهری تاریخی است بندری تجارتی و قلعه ای نظامی دارد و مرکز کارخانه های کفش دوزی اتازونی است دانشگاه و کتابخانه و مجامع علمی و غیره نیز دارد دیگر شهرهای صنعتی فال ریور(47) و دیگر در داخل اراضی شهر سیراکوز(48) که در سر راه آهن و کانالهای بین دریاچه ها و نیویورک واقع شده و کارخانجات فلزسازی دارد دیگر شهر رچستِر که مرکز تجارت غلات و محل نمو و تربیت اشجار میوه دار است دیگر بندر بوفالو(49) (575000) که در کنار دریاچهء اریه واقع و کارخانجات بزرگ کشتی سازی دارد تجارت دواب و غلات و چوب این بندر مشهور است و بین شهرهای شمال اقیانوس اطلس و شم��ل مرکز شهر بزرگ صنعتی سکرانتُن(50) و منضمات آن شهرهای پیتسبورگ(51) (700000) و آلگانی است که کارخانجات بزرگ فلزسازی دارد و بزرگترین تجارتگاهها و محل فروش ذغال سنگ اتازونیست. شهرهای شمال و مرکز: مهمترین شهرهای این قسمت همان شهر شیکاگو(52) (3375000) یا شهر جدید است که در کنار دریاچهء میشیگان واقع شده که بسرعت ترقی کرده و از شهرهای عظیم عالم محسوب میشود و عمدهء اهالی آن از نژاد آلمانی هستند و چون در مرکز اراضی زراعتی اتازونی واقع شده بنابراین محل تجارت دواب است و غلات هم بیشتر در آنجا خرید و فروش میشود و کارخانجات بزرگ برای تهیهء گوشت دارد علاوه بر این کارخانجات ماشین و واگون سازی هم در آنجاست خانه های آن مطبق و اغلب تا بیست طبقه و زیاده است دیگر شهر کِلوِلاند(53)(900000) که یکی از بنادر مهم دریاچهء اریه است و محل تجارت غلات است کارخانجات تصفیهء نفط و مس و آهن سازی دارد دیگر شهر سن سیناتی(54) (450000) که در کنار رود اُهیو واقع شده و دوثلث اهالی آن آلمانیست. کارخانه های آبجوسازی و تهیهء گوشت و کارخانه های پشم بافی و آسیا و کارخانه ها برای آرد کردن گندم دارد. شهر تولدو(55) که محل تجارت غلات و چوبست و کارخانه های فلزسازی دارد و شهر ِدتروا(56)(160000) که در معبر راه آهن های اتازونی و کاناداست در کنار دریاچهء اریه واقع شده و از بنادر معروف آن میباشند دیگر شهر مینِ آپلیس(57) که مجاور شهر سن پُل(58) واقع شده هر دو دارای کارخانه های آرد در درجهء اول و شهر دوم در کنار رود می سی سی پی و ابتدای قسمت کشتی رانی این رود واقع است دیگر شهر سن لوئی(59) (850000 نفر) که در مرکز اتازونی در کنار می سی سی پی مجاور مصب میسوری واقع شده و فاصلهء آن از سواحل اقیانوس اطلس و جبال رشو و دریاچه و خلیج مکزیک تقریباً یکسانست و عمدهء خطوط راه آهن عرضی اتازونی از آنجا میگذرد و در آنجا پلهای غریب الشکل ساخته اند و محل ورود و خروج کشتی های تجارتی است. کارخانجات آب جوسازی و توتون سازی و کفش دوزی و تهیهء گوشت خوک و گاو و قندسازی دارد. دیگر شهر کانزاس سیتی(60) که از جملهء شهرهای خلق الساعه و در کنار رود میسوری واقع شده و بواسطهء عبور راه آهن ماوراء اتازونی و کارخانه های بزرگ که برای تهیهء گوشت دارد از این حیث با شهرهای سن سیناتی و شیکاگو(61) رقابت میکند.
شهرهای جنوبی سواحل اقیانوس اطلس: عمدهء شهرهائی که در این قسمت واقع شده کم و اهمیت آنها کمتر است از جمله شهر بالتی مور(62) که در کنار خلیج شیزابیک و خوش آب وهوا و دارای خانه های خوش منظر است و کارخانجات برای تهیه کردن صدفهای مأکول دارد. دیگر شهر واشنگتن (یک ملیون و پانصد و شصت و دو هزار) که پایتخت اتازونی و در جلگهء وسیعی خوش آب و هوا و سبز و خرم واقع شده و مرکز ادارات دولتی و محل اقامت رئیس جمهورست. خانهء رئیس جمهور در عمارتی است که آنرا خانهء سفید نامند و تزیینات خارجی دارد و محل تماشا و گردشگاه عمومیست. خانهء قدیم واشنگتن امروز مبدل بموزهء آلات جنگی و یادگارهای زمان استقلال اتازونی گردیده و گردشگاه عمومیست. شهرهای چارلستن(63) و ساواناه(64) بنادر تجارتی برای خروج پنبه و بندر کی وِست(65) در منتهی الیه جنوبی شبه جزیرهء فلورید بندر نظامی است و جبه خانهء بزرگی دارد.
شهرهای جنوب مرکز: از جمله شهرهای معروف این نواحی یکی لوئیزویل(66) است که در کنار ساحل یسار رود اهیو واقع شده و اهمیت محلی دارد دیگر شهر منفیس در کنار می سی سی پی واقع شده و اغلب در معرض امراض ساریه مثل طاعون و تب زرد است و اهالی آن دچار صدمات این امراض هستند این شهر انبار غله و توتون و پنبه است و یکی از مواقع اقامت سفاین اتازونی است. دیگر شهر ارلئان جدید (429000) در دلتای رود می سی سی پی واقع شده و چون اراضی آنجا باتلاقی و رسوبیست اغلب خانه های آن در روی پایه ها و زیر زمین های وسیع ساخته شده و قبرستان ها هم در زیر زمین وسیع است. یک ربع جمعیت این شهر سیاه پوست و از برده های اتازونی هستند که آزاد شده اند و شغل عمدهء آنها تجارت پنبه است این شهر بزرگترین تجارتگاههای پنبهء عالم محسوب میشود ولی هوای آن مرطوب و مضر است و تولید امراض ساریه میکند. یک شعبه راه آهن از آنجا به نیویورک اتصال داده شده و بر اهمیت آن افزوده ولی مخصوصاً اهمیت این شهر پس از اتمام حفر کانال پاناما بیشتر و به عظمت و ترقی تجارت آن افزوده شده است.
شهرهای غربی اتازونی: از شهرهای عمدهء این قسمت یکی شهر دِنوِر(67) (290000) که در پای جبال رشو و مجاور قله پیک واقع شده و چون هوای آن خشک و سالم است اغلب اشخاص متمول در آنجا اقامت می کنند علاوه بر این مرکز استخراج معادن طلاست. دیگر شهر سالت لیک سی تی(68) (150000 نفر) که محل اقامت مُرمُنها و تربیت اشجار میوه دار و مهمترین شهرهای این قسمت همان شهر سان فرانسیسکو(69) (635000) که از بنادر معتبر سواحل اقیانوس کبیر محسوب میشود و رابطهء تجارتی با تمام بنادر این اقیانوس دارد. این شهر در کنار خلیجی خوش منظر و مطبوع واقع شده هوای آنهم خشک و سالم است سه شعبه راه آهن اتازونی از اطراف به آن منتهی میشود و رفته رفته به اهمیت آن افزوده و مخصوصاً پس از حفر تنگهء پاناما معتبر و مهمتر شده است این شهر در زمین لرزهء سال 1906 تقریباً بالکل خراب و ویران شد پس از آن مجدداً بنا و دایر گردید بیشتر اهمیت آن بواسطهء استخراج معادن طلای اطراف آن است ولی امروز اهمیت تجارتی دارد.
جغرافیای ثروتی و اقتصادی اتازونی: اوضاع اقتصادی و ثروتی اتازونی و ازدیاد و تنوع محصولات طبیعی آنهم مناسب با وسعت فوق العادهء خاک آن است و اعمال انسانی که م��ابع ثروت آنرا بکار انداخته و بی نهایت از اراضی آن استفاده می کند نیز بواسطهء کثرت و وفور جمعیت آن بمرور ترقی میکنند و چون عادات و قوانین قدیمه و یا بعض موانع و عوائق دیگر که در ممالک دنیای قدیم مانع پیشرفت و تا حدّی عایقی برای تزیید محصولات ثروت مملکت است در اتازونی بواسطهء عدم قدمت آن وجود ندارد لهذا اوضاع اقتصادی آن به اندازه ای بسیار است که بهیچوجه طرف مقایسه با ممالک دنیای قدیم نیست و اشباه و نظایر آن در هیچیک از قطعات عالم دیده نمیشود.
اتازونی از حیث محصولات زراعتی و صنعتی اولین دولت بزرگ عالم محسوب میشود و علت عمدهء آن مربوط به دو امر اصلی و عمده است یکی اوضاع طبیعی مملکت، دیگر کار اهالی زیرا اولاً اراضی اتازونی حاصلخیز و بی اندازه برای زراعت مفید است و اعماق اراضی آنهم ثروتهای بی پایان دارد و ثانیاً از حیث کثرت وسائل حمل و نقل و ترقی فوق العادهء آلات و ادوات و ماشینها و کارخانه ها و اجتماع کار و آزادی معاوضه مابین ممالک متحده و بالاخره بعلت جدیت و صبوری آمریکائیان در کار و عدم پیش آمد عوائقی که در ممالک دنیای قدیم از عادات و رسوم کهنهء قدیمه ناشی شده و کار و صنعت و زراعت را مانعست توانسته است اوضاع ثروتی خود را ترقی داده و از این حیث رتبهء اول را دارا شود.
محصولات زراعتی آن: چنانکه ذکر شد اتازونی از حیث کثرت محصولات زراعتی در بین سایر دول عالم مزیت فوق العاده ای دارد. دیگر مسئله ای که نباید از نظر دور داشت این است که در هیچیک از ممالک عالم محصولات اراضی در محل تهیه بتوسط کارخانجات بمصرف نمیرسد در صورتی که در اتازونی بواسطهء فراهم بودن موجبات و لوازم آن کارخانجات بزرگ بیشتر محصولات اراضی را به مصرف رسانیده و تهیه میکند این است که در ضمن شرح اوضاع زراعتی اتازونی محتاج بشرح صنایع مختلفه که مخصوص و مربوط بدانست نیز خواهیم بود تا اینکه نکات و ملاحظات لازمه را از هم مجزا و علیحده قرار نداده باشیم. کلیهً باید دانست که قسمتی از اراضی زراعتی اتازونی از جنس اراضی سیاه روسیه میباشد و به این مناسبت بسیار حاصلخیز است از طرف دیگر وضع آب و هوا و ترتیب تقسیم اراضی و تنظیم کار زراعت و تکمیل آلات و ماشینهای زراعتی و کثرت حیوانات اهلی باعث مزیّت اتازونی بر دیگر ممالک عالم گردیده و علاوه بر این در هر یک از دول کوچک اتازونی بترتیبات معین موجبات تسهیل عمل زراعت را بوسیلهء دادن اراضی مجانی بمالکین جدید و مهاجرین خارجی و راهنمائی زارعین و تعیین محصولاتی که در اراضی بعمل می آید فراهم کرده اند و مجاور اراضی زراعتی در هر یک از دول محلی است که در آنجا اقسام نباتات زراعتی محصولات ارضی را تربیت میکنند. و از آنجا طرز زراعت اراضی و ماشینهای لازمه و محصولاتی که بای�� بعمل آورد بمهاجرین و مالکین می آموزند. بزرگترین محصول اراضی زراعتی اتازونی ذرّت (گندمَکه) است که آنرا گندم هندی مینامند و مقدار آن بقدری بسیار است که ربع تمام محصول ذرت عالم را تهیه میکند و بیشتر در ممالک شمال و مرکز و مشرق بعمل می آید مصرف آن هم تغذیهء ستور است و کمتر بخارج صادر میشود. دیگر گندم که در ممالک مینه سوتا(70) و داکُتا(71) و کانزاس(72) و نبراسکا(73) و واشنگتن و اُرِگُن(74) بعمل می آید. و مقدار کثیر آن بخارج حمل میشود. کلیهء محصول آن به اندازهء ثلث محصول اروپا و فوق مقدار گندم هر یک از ممالک اروپاست گندم اتازونی به وسیلهء ماشینهای زراعتی در محل زراعت تهیه و پاک شده و بتوسط واگونهای بارکشی به بنادر حمل و از آنجا بخارج فرستاده میشود و بیشتر آن به انگلیس حمل میشود (60اراضی زراعتی که مقدار آن کمتر از محصولات فوق است دوسر است که در کُرن بلت(75) زراعت میشود و جو که ثلث آن در کالیفرنی بعمل می آید و به مصرف ساختن آبجو میرود دیگر گندم سیاه که از آن ویسکی میسازند دیگر برنج که در جنوب سواحل اقیانوس اطلس و در جنوب مرکز بعمل می آید.
محصولات صنعتی آن: دیگر از محصولات اتازونی که به مصرف کارخانجات میرود پنبه است که زراعت آن اهمیتی مخصوص دارد و از این حیث اتازونی در درجهء اول نسبت به تمام ممالک عالم واقع شده و مقدار آن مساوی ثلث پنبه ای است که در سایر نواحی عالم بعمل آید. محل زراعت آن در ممالک جنوب مرکز و تا درجه 27 عرض شمالیست و چون اراضی این ممالک رسوبی و در بعض مواقع سیاه و حاصلخیز است و هوای آنهم گرم و مرطوب است به این مناسبت برای زراعت پنبه بسیار مساعد میباشد و محصول آنهم فراوان است پنبهء اتازونی از بنادر اُرلئان جدید و چارلستن(76) و ساواناه(77) و نیویورک به لیورپول و منچستر و برِم(78) و هاور(79) و ژِن(80)حمل میشود. سابق بر این تمام پنبهء اتازونی در کارخانجات اروپا به مصرف میرسید ولی امروز تقریباً بیش از نصف محصول پنبهء اتازونی در کارخانجاتی که در ممالک شرقی و جنوبی دائر شده است به مصرف میرسد و از این حیث سکته ای کلی بصنایع نساجی اروپا وارد آمده مراکز عمدهء نخ بافی و پارچه بافی پنبه در ممالک انگلیس جدید و ماساشوست(81) است که بوسیلهء قوهء آبشارها کارخانجات را بکار میاندازند. دیگر از محصولات آن شاهدانه است که زراعت آن از رونق افتاده و کتان که هنوز هم زراعت میشود ولی برای استفاده از تخم آن و از الیاف آن فایده ای نمیبرند و از تخم آن و تخم پنبه روغنی مخصوص میگیرند. دیگر توتون که نسبت بسایر محصولات اتازونی در مرتبهء دومست ولی چون بومی آمریکاست و در آب و هوای گرم و مرطوب جنوب اتازونی خوب بعمل می آید محصول آن نسبت بمحصول توتون سایر قطعات عالم رتبهء اول را داراست و بر توتون هندوست��ن سبقت گرفته است نصف محصول آن بخارج و مخصوصاً به انگلیس و آلمان و فرانسه و ایطالیا حمل میشود و بقیه در خود اتازونی به مصرف میرسد.
اشجار میوه دار: در اغلب ممالک و مخصوصاً در ممالک مجاور دریاچه ها هلو و گلابی و سیب و زردآلو و غیره و در شبه جزیرهء فلورید مرکبات و در ممالک غربی مخصوصاً کالیفرنی اشجار میوه دار بسیار تربیت میشود و چون مصرف میوه جات در اتازونی بسیار است و آمریکائیها رغبت و میل فراوانی بخوردن میوه دارند بنابراین تربیت و نمو آن در تزیید است و از مواقع دوردست مملکت بتوسط واگونهائی که از هوا خالیست بجاهای پرجمعیت و شهرهای شرقی حمل میشود. انگور نیز در کالیفرنی زیاده تربیت میشود و نصف محصول انگور اتازونی از آنجاست بقیه در نیویورک و اُهایو تهیه میشود. نیشکر چون محتاج به اراضی پست گرم مرطوب است فقط در ممالک جنوب مرکز مجاور مجرای رود می سی سی پی بعمل می آید ولی چون محصول نیشکر در جزایر کوبا که از این حیث پس از جاوه در رتبهء دومست و در هاوائی بسیار است کارخانجات قندسازی که در بنادر مجاور مواقع زراعت و تهیهء نیشکر واقع شده همان محصول جزایر را به مصرف میرسانند (نیویورک. فیلادلفی. بستن. بالتیمور. ارلئان جدید. سانفرانسیسکو). قبل از مهاجرت اروپائیان به اتازونی تمام حدود شمالی از جنگل پوشیده بود ولی بعدها بواسطهء قطع اشجار آن و حریق جنگلها حدود جنگلها بکلی محدود و منحصر بقطعات کوچک غیر مهم شده تا اینکه این اواخر بواسطهء وضع بعض قوانین سخت دول اتازونی از انهدام کلی جلوگیری کردند بطوری که امروز یکی از منابع عمدهء ثروت اتازونی را تشکیل میدهد و مثل کانادا چوبهای قطع شده را در زمستان بواسطهء سرسره های بزرگ بمجاور رودها حمل و از آنجا در تابستان به بنادر و شهرها وارد و در کارخانجات به مصرف رسانیده یا اینکه بخارج میفرستند خاک ارّهء آنهم به مصرف کاغذسازی میرود و باید دانست که بواسطهء کثرت روزنامجات و مصرف کاغذ اتازونی از حیث کاغذ رتبهء اول را بین سایر ممالک عالم دارد(نقاطی که چوب امریکا به آن وارد میشود اروپا و افریقا و استرالیا و ژاپون و امریکای جنوبی است).
حیوانات آن: بواسطهء وسعت و ازدیاد مراتع تربیت دواب نیز در اتازونی معمول است ولی فقط محض گوشت آن تربیت میشود در صورتی که در سایر ممالک از پشم و پوست آن مخصوصاً استفاده کرده و به خارج میفرستند در اتازونی فقط برای مصرف گوشت آن که در کارخانجات بسیار بزرگ تهیه میشود دواب را تربیت میکنند عمدهء دواب اتازونی حیوانات شاخدار است (60 ملیون رأس) که از حیث کثرت از تمام عالم بالاتر است دیگر خوک (47 ملیون رأس) و اسب که پس از روسیه در رتبهء دوم واقع شده (20 ملیون رأس) دیگر گوسفند (52 ملیون رأس) که پس از استرالیا و زلاند جدی�� و جمهوری آرژانتین و روسیه واقع شده و کلیهً باید دانست که علل عمدهء ازدیاد و کثرت دواب اتازونی وسعت مراتع غربی مجاور جبال رشو و مفید و متغذی بودن نباتات آن و کثرت محصول ذرت و بالاخره سالم بودن آب وهوای آن است که به این واسطه دواب فربه و کثیرالنسل باشند و در مواقع مرکزی و شرقی دواب را بیشتر برای شیر آن تربیت میکنند و از شیر گوسفند با کارخانجات پنیر و کره میسازند و از ایطالیا و سویس و فرانسه هم وارد میکنند.
در سواحل شمالی اقیانوس اطلس مجاور نیویورک مقدار بسیاری مرو و شاه ماهی و خرچنگ صید میشود. در همین سواحل صدف هم صید می کنند و مقدار آن بیش از تمام ممالک عالم است.
مقابل سواحل جنوبی فلورید برابر بندر کی وست(82) مرکز صید اسفنج در اطراف جزیره پری بی لف(83) [در آلاسکا] صید شیخ البحر(84)میشود دیگر نهنگ که پوست آن در سانفرانسیسکو به مصرف میرسد دیگر صید ماهی آزاد در سواحل اقیانوس کبیر است که خشک کرده و بخارج حمل میکنند. در دریاچه های شمالی اتازونی هم قزل آلا زیاده صید میشود.
معادن و صنایع آن: معادن اتازونی بسیار و متنوع است و اقسام معادن مختلفه از قبیل فلزات گران بها و فلزات مفیدهء صنعتی و ذغال سنگ و نفط و گاز و غیره در آن بسیار است و بهمین مناسبت استخراج معادن بسیار شیوع دارد و صنایع فلزی آنهم بسیار ترقی کرده است بطوری که طرف رقابت و حتی بیم و هراس دول صنعتی بزرگ عالم است از حیث کثرت معادن ذغال سنگ (مقدار ثلث تمام ذغال سنگ عالم) و آهن (چهل درصد جهان) و مس (بیش از نصف محصول گیتی) اتازونی بین سایر ممالک جهان در رتبهء اول واقعست. معادن سرب آنهم رتبهء اول را داراست ولی از حیث مقدار نفط و روی در رتبهء دوم واقع شده و علاوه بر این معادن طلا و نقرهء آن بسیار و تقریباً در ردیف ممالکیست که طلا و نقره تهیه میکنند (رتبهء دوم را از حیث معادن طلا بعد از افریقا و از حیث معادن نقره بعد از مکزیک دارد) آهن و ذغال آن در ممالک شرقی و مس در شمال و طلا و نقره و روی در مغربست. معادن نفط آنهم در شمال رشو و جبال آپالاش بسیار است. در حدود دامنه های غربی آپالاش چاههای بخار قابل اشتعال هم فراوان است و در شهرها به مصرف سوخت یا حرکت کارخانجات میرسد دیگر از معادن آن زیبق و آلبومین و نمک و طلای سفید و گوگرد است که بمقدار کمتر در اتازونی یافت میشود.
صنایع اتازونی هم در این اواخر بسیار ترقی کرده و از بعض جهات از اغلب ممالک بزرگ عالم تجاوز کرده و یا اقلاً در ردیف آنها واقع شده است مرکز عمدهء صنایع اتازونی شمال سواحل اقیانوس اطلس است که متجاوز از نصف سرمایه های اتازونی در آنجا به مصرف میرود و کلیهً نصف محصول صنعتی و محصولات کارخانه های اتازونی در این قسمت تهیه و ساخته میشود بهمین مناسبت اهمیت آن از سایر مواقع اتازونی بیشتر و برتر است.
اقسام صنایعی که در آنجا معمولست سه قسم است که بسه ناحیهء مشخص مربوط میباشد یکی صنعت بافتن پارچه های پنبه ای که در انگلیس جدید کارخانجات بسیار دارد (در ممالک ماساشوست(85) و نیو هامپ شایر(86)است) و علاوه بر این کارخانجات مختلفهء دیگر هم در آنجا است دیگر صنایع نیویورک و نیوژرسی(87) که بواسطهء وقوع در محل پرجمعیت اتازونی صنایع مختلفه متعدد دارد و عمدهء آن کارخانه های بافتن پارچه های ابریشمی و غیره است و بالاخره صنایع مملکت پنسیلوانی(88) که شامل صنایع فلزسازی و پارچه بافی ابریشمی و شیشه سازی و کاشی سازی است. در شمال مرکز صنایع فلزسازی و واگن سازی و ساختن ماشین زراعتی (ممالک اهیو و ایلی نوا) بسیار است ولی صنعت مخصوص معمول در آن ناحیه صنایع مختلفه متعلق بمحصول زراعتی و مخصوصاً تهیه گوشت و خشک کردن آن است که از این حیث بسیار اهمیت دارد.
صنایع معمول در جنوب یکی فلزسازی است که این اواخر در مملکت آلاباما بسیار ترقی کرده دیگر صنایع راجعه به بافتن پارچه های پنبه ای و نخ ریسی است که در ممالک کارولین(89) و ژارژی(90) بسیار معمول است. در مغرب بیشتر صنایع معموله همان صنعت مهمهء استخراج معادنست که بواسطهء کثرت معادن آن نهایت اهمیت حاصل کرده علاوه بر این در مملکت کالیفرنی کارخانه ها برای تهیه و خشک کردن گوشت فراوان است و کارخانه های نجاری و تهیهء چوب هم در واشنگتن و ارگن(91) بسیار دیده میشود باید دانست که مسئلهء عمده راجع بصنایع و محصول آن در اتازونی همان فقرهء تروست یا اجتماع و ترکیب اصناف و کمپانیهای بزرگست که در تهیهء یکی از محصولات صنعتی کار میکنند مثل تروست فولاد یا نفط یا قند یا سفاین تجارتی و غیره، این اجتماعات و تروستها چون اغلب برای تزیید محصولات صنعتی و تهیهء لوازم برای تسهیل فروش و خوب بودن جنس و ارزان بودن آن کار میکنند بسیار بصنایع اتازونی ترقی داده ولی بعض اوقات هم صنایع مخصوصه را بواسطهء اختصاص بخود احتکار کرده و باعث ضعف و پستی آن شده اند. وسائل حمل و نقل اتازونی بواسطهء وسعت خاک و لزوم استفادهء اراضی زراعتی و معادن مختلفه که در وسط و نقاط دوردست اتازونی واقع است اهالی این مملکت محتاج بتهیه و ترتیب وسایل حمل و نقل سهل الوصول کم خرجی بودند که بوسیلهء آن محصولات مختلفهء مملکتی را به بنادر و مخرجهای عمدهء مملکت وارد و از آنجا به بازارهای بزرگ عالم بفرستند و بهمین مناسبت راه آهن را انتخاب کرده و آن را بکار انداخته مواقع دوردست مملکت را بیکدیگر نزدیک و رسیدن بموقع مهم صنعتی و زراعتی را سهل و آسان کرده اند و از این راه اوضاع زراعتی و صنعتی اتازونی هم ترقی و بسیار اهمیت حاصل کرده است و باعث وجود تجارت و ترقی آن گردیده. طول خطوط راه آهن اتازونی در اول ژانویه 1905 م. عبارت از 344700 هزار گز و متجاوز از طول خطوط راه آهن اروپا (305400 هزار گز) و معادل چهل درصد تمام خطوط راه آهن عالم بوده (889000 هزار گز) ولی این مقدار راه نسبت بوسعت خاک خیلی کم و غیر قابل اعتنا بوده است. (در هر هزار کیلومتر 5 کیلومتر) امتداد خطوط راه آهن اتازونی اگر چه از شمال بجنوب سهل و بلامانع است ولی در اتصال سواحل غربی بشرقی و امتداد راههای طولی بواسطهء عبور از جبال رشو دچار مشکلات و موانع بسیار میشود بطوری که مجبور شده اند بوسیلهء ساختن راههای سراشیب و بعض اعمال بزرگ مهندسی این راههای طویل را ساخته و پرداخته کنند و بهمین جهت بسیار بطی السیر است و این راه آهن طولی اتازونی در سال 1869 شروع شده و پس از آن سایر راههای آن ساخته شد و طول این راههای طولی (از سواحل اقیانوس اطلس به اقیانوس کبیر) از 3500 الی 7400 هزار گز است و بشرح ذیل میباشد:
1- گریت نورذرن پاسیفیک(92) که از دیولوز(93)تا سیتل(94) امتداد دارد. 2- نورذرن پاسیفیک(95)که از نیویورک تا آستریا ممتد است [ 5839 هزار گز و در سال 1883 ساخته شده ] و از شیکاگو میگذرد. 3- سنترال پاسفیک(96) که از نیویورک تا سانفراسیسکو ممتد است و از شیکاگو میگذرد (5412 هزارگز) که در 1869 افتتاح شده و در مدت 95 ساعت بدون توقف مسافت بین دو اقیانوس را میپیماید. 4- آتلانتیک پاسیفیک(97) که نیز از نیویورک تا سانفرانسیسکو ممتد است و از شهر سن لویی می گذرد طول آن 7400 هزار گز است و در سال 1881 م. ساخته شده. 5- سانترن پاسیفیک(98) که از ارلئان جدید تا سانفراسیسکو ممتد است بطول 4015 هزار گز و در 1883 افتتاح شده است. اهمیت خطوط طولی در سابق بسیار بود و بمناسبت اینکه اراضی زراعتی و مراکز فلاحتی را بسواحل متصل کرده بسی طرف توجه بود ولی از زمانی که اتازونی به ترویج و ترقی صنعت خود پرداخت بمناسبت اهمیت صنایع حدود جنوبی راههای عرضی از شمال بجنوب بیشتر ترقی و اهمیت حاصل کرده است عمدهء این خطوط از نیویورک تا ژاکسون ویل(99) در سواحل اقیانوس اطلس است. دیگر از نیویورک تا اُرلئان جدید. سوم از شیکاگو تا أرلئان جدید. چهارم از شیکاگو تا گلاوستن که از سن لوئی میگذرد. پنجم از دیولوز تا حدود مکزیک. ششم از سی تل(100) تا لزِنژِل که از شهر سانفرانسیسکو میگذرد. چنانکه میدانیم سرعت سیر راههای ماوراء اقیانوس کبیر در هر ساعت بطور متوسط چهل کیلومتر است و شباهت به راههای روسیه دارد و علت آنهم همان اراضی مرتفعهء رشو و اشکال عبور از آن است.
رودها و دریاچه ها و کانالهای آن: با وجود اینکه طول راههای آهن اتازونی از رودها و کانالهای آن بیشتر است ولی باز رودهای اتازونی از حیث قابلیت حمل و نقل بسیار طرف توجه است و در تمام سال یا چند ماه دریاچه ها و رودها و کانالهای اتازونی از جملهء معابر عمده محسوب میشود. مهمترین راههای قابل کشتی رانی اتازونی همان می سی سی پی و شعب آن است که دو ثلث راههای قابل کشتی رانی اتازونی را تشکیل میدهد در سمت مغرب رودهای کلمبی و ساکرامانتو قابل کشتی رانی هستند رودهای سمت مغرب هم اگرچه تماماً قابل عبور سفاین کوچک هستند ولی در قسمت علیا بواسطهء سدّهای کانالها باید در آنها عبور و مرور کرد. اهمیت دریاچه های اتازونی بیشتر از این حیث است و چون بتوسط کانالها به شعب رود می سی سی پی و رود هودسن و سن لوران مربوطست یکی از معابر عمدهء شمالی مملکت را تشکیل میدهد.
بنادر اتازونی: چنانکه میدانیم در سمت شمال شرقی واقع شده و عبارت است از نیویورک که اولین بندر تجارتی عالم محسوب میشود دیگر بُستن و فیلادلفی و بالتی مر و اُرلئان جدید و گلاوستون که بواسطهء خطوط متعدد سفاین بین المللی به بنادر اروپا مربوط است و در سمت مغرب بندر سانفرانسیسکو است. باید دانست که عدهء سفاین اتازونی هم سخت بسیار است و از این حیث با انگلیس برابر و یا مقدم است.
تجارت اتازونی: اهمیت اقتصادی اتازونی از راه ترقی تجارت آن بخوبی مفهوم و معلوم میشود و باید دانست که صادرات آن بیشتر و واردات آن بسیار کمتر است و علت آن این است که در این اواخر صنایع مختلفه هم در اتازونی ادخال شده و مثل سابق فقط مواد خام را بخارج نمیفرستد بلکه در کارخانجات مملکت آنرا بکار انداخته و استفاده میکند و بهمین جهت بمرور از قید احتیاج بممالک خارجه رسته و آزاد شده است و این مسئله باعث بیم و هراس کلی ممالک انگلیس و اروپا است و برای وضع اقتصادی این ممالک بسیار خطرناک میباشد.
جغرافیای احصائی اتازونی و مساحت سطح آن: مساحت سطح اتازونی 7700000 هزار گز مربع و به انضمام آلاسکا [ 17500 هزار گز مربع ] و جزایر هاوائی [ 7500 هزار گز مربع ] نه ملیون هزار گز مربعست. مساحت سطح مستملکات اتازونی قریب 10500 هزار گز مربع و بشرح ذیلست: جزیرهء پرتوریکو (8896 هزار گز مربع) جزایر گوام (510 هزار گز مربع) و فیلیپین (937 هزار گز مربع)(101) و مجمع الجزایر ساموآ و جزیرهء توتوایلا (200 هزار گز مربع) .
جمعیت آن: جمعیت اتازونی نزدیک صد و سی میلیون است و هر ده سال بطور متوسط ده ملیون به عدهء آن افزوده میشود. اکثر این جمعیت در ممالک شمال شرقیست و مواقع کم جمعیت آن فلاتهای غربی میباشد. کثرت جمعیت اتازونی به واسطهء کثرت مهاجرت (از 1890 الی 1900 عده مهاجرین 3 میلیون و 844 هزار نفر بوده است) و مخصوصاً بعلت کثرت تولد است و بیشتر بعدهء سیاهان اتازونی افزوده میشود. تمام اهالی اتازونی به 4 دستهء بزرگ تقسیم میشوند بشرح ذیل:
1 - سفیدپوستان، مهاجرین اروپائی بیشتر شامل انگلیسهاست و مسئله ای که بسیار مهاجرت اروپائیان و مخصوصاً انگلیسها را در اتازونی تسریع می کند وسعت اراضی پرحاصل و مفید اتازونی و فوائد مختلفهء آنجا از قبیل معادن و جنگلهای آن و سهولت رقابت صنعتی و فراهم بودن موجبات آن است و از طرف دیگر انقلابات و بحرانهای اقتصادی و سیاسی اروپا مثل مسئله ایرلاند و دو جنگ بین الملل و غیره باعث ازدیاد مهاجرین اروپائی گردیده اکثر مهاجرین چنانکه ذکر شد انگلیسی و مخصوصاً ایرلاندی و اکسی هستند که بواسطهء صعوبت معیشت در اروپا با دسته ها و خانواده های بزرگ مهاجرت میکنند. دیگر مهاجرین آلمانی که مهاجرت آنان از سال 1870 م. شروع شده و بمرور عدهء آنان هم زیادت میشود و بالاخره مهاجرین ممالک جنوبی و شرقی اروپا مثل ایطالیائیها و اسلاوها و اسرائیلیهای روسیه و اطریشی ها و غیره که نیز بواسطهء سختی زندگانی در اروپا و فشار فوق العاده ای که نسبت به آنها وارد است بعدهء کثیر به اتازونی مهاجرت میکنند و بموجب احصائیه معلوم شده است که در سنوات 1902 و 1903 عدهء مهاجرین ایطالیائی و اطریشی نصف کلیهء مهاجرین اتازونی بوده (437 هزار تن و کلیهً 857 هزارتن) باید دانست که مهاجرین جدیدی که به اتازونی وارد میشوند بیشتر بممالک و مواقع مخصوصی که محل اقامت هم زبانها و هموطنان آنانست ورود و اقامت میکنند و به این ترتیب تقریباً تا حدی عادات و اخلاق اصلی خود را محفوظ میدارند چنانکه انگلیسها که واقعاً بکثرت عده و تفرقه در تمام نقاط اتازونی ملل بومی و اصلی اتازونی را شاملند باز بیشتر بممالک شمال شرقی تمایل حاصل کرده و در آنجا اقامت میکنند و آلمانها در شمال مرکز مقیمند و بیشتر بحفظ اخلاق و زبان و مذهب و رسوم اصلی خود ساعی و جاهدند بطوری که هنوز هم مهاجرین آلمانی از سایر اهالی اتازونی مشخص و متمایز میباشند دیگر اسکاندیناوها که چون دیرتر وارد شده اند دورتر در اراضی مرکزی اقامت دارند و شغل عمدهء آنها زراعت است در صورتی که انگلیسها و آلمانها بیشتر صنعتگر و تاجرند دیگر ایطالیائیها و هنگریها و اسلاوها در ممالک غربی و در مواقع معدنی بیشتر وارد میشوند ولی تعجب اینجا است که این طوایف و ملل مختلفه که از حیث اخلاق و رسوم و عادات و زبان و مذهب و تمدن نسبت بیکدیگر متفاوت و مختلفند بمحض ورود در اتازونی و توطن در آنجا صرف نظر از همه چیز کرده و خود را اهل و ساکن اصلی اتازونی بشمار آورده و پس از دو سه سال زبان انگلیسی را قبول کرده و بومی اتازونی محسوب میشوند بطوری که پس از چندی تشخیص آنان غیر ممکن است و مقصود اصلی آنها ترقی و تعالی اتازونیست و برای حفظ وطن جدید خود از بذل جان و مال مضایقه نمی کنند.
2 - دیگر از اهالی اتازونی سیاه پوستانند که از حیث کثرت عده پس از سفیدپوستها میباشند و عدهء آنها به نه ملیون میرسد این طوایف که از مائهء هیجدهم از افریقا بتوسط تجار برده فروش ��ه امریکا وارد شده اند ابتدا متعلق بمالکین مخصوص بوده و شغل عمدهء آنها زراعت و بیگاری در اراضی صاحبان خود بوده است ولی بعدها پس از تحصیل آزادی 1863 در ایالات و ممالک جنوبی (در لویزیان و ژاُرژی و آلاباما و فلرید و می سی سی پی و کارلین) توطن اختیار کرده و اهالی اصلی آنجا را تشکیل دادند مسئله ای که بسیار باعث عسرت زندگانی آنها است همان رقابت بین سیاه پوستان و سفیدپوستانست زیرا سفیدپوستان بهیچوجه بمساوات با سیاه پوستان از حیث حقوق و اختیارات رضا نداده و با وجود اینکه سیاه پوستان هم حق انتخاب و رأی و غیره دارند ولی بواسطهء اشکالاتی که در عمل رأی دادن فراهم میشود در واقع بکلی از اجرای وظایف و تکلیفات خود محروم میباشند.
3 - دیگر از اهالی اتازونی قرمزپوستان یا هندیهای آمریکا میباشند. در ابتدا بواسطه سختیهای مهاجرین اروپائی به این طوایف با آنها از در خصومت درآمده و همواره جنگها و زدوخوردهای سخت بین آنها برقرار بود تا بالاخره اروپائیان بواسطهء کثرت عده بر آنها فایق آمده بعضی را به تمدن و زندگانی اروپائی آشنا کرده و آنها را در اراضی زراعتی جا داده و مطیع کردند ولی بعض دیگر را که بهیچوجه اطاعت و تمکین نمی نمودند در نقاط معین مثل حدود شمالی مجاور سرحدات کانادا و حدود غربی مجاور جبال رشو محصور کردند و از تغییر مکان و نقل و انتقال آنان بجاهای دیگر جلوگیری کردند بطوری که بواسطهء این سختی ها بیم آن است که بکلی نسل آنان منقطع شود.
4 - مهاجرین سواحل غربی اتازونی همان زردپوستها یا مهاجرین چینی و ژاپنی هستند که در ممالک کالیفرنی و اطراف آن مسکن دارند عده ای هم در آلاسکا و در جزایر هاوایی میباشند. کثرت مهاجرت این طوایف دولت اتازونی را مضطرب کرده بطوری که در این اواخر بواسطهء اتخاذ بعض تدابیر از قبیل وضع قوانین برای سد مهاجرت یا محدود کردن آن تا اندازه ای از هجوم زردپوستان به اتازونی جلوگیری کرده اند و علاوه بر این بواسطهء قناعت و پشت کار و مهارت و دقت در کار طرف تنفر و بغض آمریکائیها میباشند چنانکه در 1907 م. بواسطهء گفتگوی تحصیل زردپوستها در مدارس ممالک غربی اختلاف و منازعهء سختی بین آمریکائیها و زردپوستها واقع شد و نزدیک بود که جنگ و مخاصمه را بین اتازونی و ژاپن تولید کند.
زبانهای معموله در اتازونی: زبان معمول و متداول و رسمی آمریکا همان زبان انگلیسی است که بسیار در اتازونی شایع است ولی چینیها و قرمزپوستان بیشتر به زبان اصلی خود تکلم میکنند، آلمانیها هم اغلب به زبان آلمانی متکلم هستند.
مذاهب آن: چون آزادی مذهب در اتازونی برقرار است به این مناسبت هر طایفه و ملتی مذهب اصلی خود را داراست ولی پیروان مذهب پرتستان و شعب آن بیشتر هستند علاوه بر این مذهب کاتولیک و اُرتُدکس و بنی اسرائیلی و مُرمُن هم در آنجا معمول و متداول است اصل انتشار و وجود مذهب مُرُمن مربوط به اتازونی است و پیروان آن بیشتر در این مملکت هستند و مرکز اقامت آنها هم در شهر سالت لیک است. انتشار تعلیمات مقدماتی در ممالک شمالی بیشتر و در جنوب کمتر است و اگر چه ترتیب تحصیلات مقدماتی اجباری است و مخارج اغلب مدارس را ملت میدهد با وجود این میتوان گفت در اتازونی تقریباً بیسواد دیده نمی شود. طرز ترتیبات تحصیل مقدماتی در هر یک از ممالک مخصوص است ولی باید دانست که عدهء مدارس ابتدائی آن بسیار است و مدارس متوسط و نیز دانشگاه در همهء شهرهای بزرگ موجود است علاوه بر این بواسطهء بخشش و هدایای میلیونرها و میلیاردرها کتابخانه ها و مجامع علمی دیگر نیز در هریک از ممالک بسیار است.
افراد لشکر اتازونی از این پیش عبارت از اشخاص اجیر و داوطلب بوده و مدت خدمت آنها هم سه سال بود ولی علاوه بر این هریک از دول متحده لشکر مخصوص دارند که خدمت آنها اجباری است و از هیجده الی چهل سالگیست. بیشتر سفائن جنگی اتازونی در سواحل اقیانوس اطلس است ولی پس از اتمام حفر کانال پاناما حمل و نقل سفاین نظامی در سواحل اتازونی سهلتر شده است.
واحد مسکوکات آن دولار است که اکنون معادل سی ریال است سایر اوزان آن بترتیب انگلیس میباشد.
نتیجه: باید دانست که در قدیم اتازونی مملکت اقتصادی و ثروتی محسوب میگردید و نقطهء نظر و مقصود اصلی آن ازدیاد ثروت مملکت بوسیلهء استخراج و بکار انداختن منابع فوق العادهء ثروت آن بود ولی از زمانی که اوضاع ثروتی آن ترقی و کسب اهمیت کرد توجه این مملکت مصروف به ازدیاد سپاه و ترقی و استحکام اوضاع سیاسی خود گردیده بطوری که خود را در ردیف ممالک بزرگ عالم قرار داد و امروز با مملکت و مادر اصلی خود انگلیس دعوی همسری و رقابت میکند و مثل آن دارای مستملکات و ممالکی است که در تحت تبعیت آن میباشد و نفوذ سیاسی آن در تمام ممالک دنیا خاصه پس از جنگ اخیر مؤثر است و بالاخره امروز در صدد است که رتبهء اولیت را حاصل کند و صاحب اختیار کل شود و برای همین مقصود نفوذ خود را در همه جا بسط داده است و اصل مُتخذ مونروئه(102) نسخ شده است.
(1) - etats - Unis.
(2) - El - Paso.
(3) - Alabama.
(4) - Tennessee.
(5) - Wahsatch.
(6) - Grand Bassin.
(7) - Clorado.
(8) - Sierra Nevada.
(9) - Sank - River.
(10) - Sequoia giganta.
(11) - Utah.
(12) - Mississippi.
(13) - Itaska.
(14) - St. Croix.
(15) - Wisconsin.
(16) - Illinois.
(17) - Maine.
(18) - Tennessee.
(19) - Arkansas.
(20) - Elpago.
(21) - Colombie.
(22) - Sank - River.
(23) - Sacramento.
(24) - San Joaquin.
(25) - Humboldt.
(26) - Boston.
(27) - Long lsland.
(28) - Delaware.
(29) - Floride.
(30) - Virginie.
(31) - Maryland.
(32) - Pennsylvanie.
(33) - Texas.
(34) - Arizona.
(35) - Louisiane.
(36) - Porto - Rico.
(37) - Samoa.
(38) - La Fayette.
(39) - United States of North America.
(40) - Coast - River.
(41) - Brooklyn.
(42) - Long lsland.
(43) - Philadelphie.
(44) - New Haven.
(45) - Providence.
(46) - Boston.
(47) - Fall - River.
(48) - Syracuse.
(49) - Buffalo.
(50) - Scranton.
(51) - Pittsburgh.
(52) - Chicago.
(53) - Cleveland.
(54) - Cincinnati.
(55) - Toledo.
(56) - Detroit.
(57) - Minneapolis.
(58) - St. Paul.
(59) - St. Louis.
(60) - Kansas city.
(61) - Chicago.
(62) - Baltimore.
(63) - Charleston.
(64) - Savannah.
(65) - Key - West.
(66) - Louisville.
(67) - Denver.
(68) - Salt Lake City.
(69) - San - Francisco.
(70) - Minnesota.
(71) - Dakota.
(72) - Kansas.
(73) - Nebraska.
(74) - Oregon.
(75) - Cornbelt.
(76) - Charleston.
(77) - Savannah.
(78) - Breme.
(79) - Havre.
(80) - Gene.
(81) - Massachusetts.
(82) - Key - West.
(83) - Pribylov.
(84) - Phoque.
(85) - Massachusetts.
(86) - New - Hampshire.
(87) - New - Jersey.
(88) - Pennsylvanie.
(89) - Caroline.
(90) - Georgie.
(91) - Oregon.
(92) - Great Northern Pacific.
(93) - Duluth.
(94) - Seattle.
(95) - Northern Pacific.
(96) - Central Pacific.
(97) - Atlantic Pacific.
(98) - Southern Pacific.
(99) - Jackson Ville.
(100) - Los Angeles. (101) - پس از جنگ 1939 - 1945 م. اتازونی استقلال فیلیپین را شناخته است.
(102) - La doctrine de Monroe.