اصحاب ایکه

«لغت نامه دهخدا»

[اَ بِ اَ کَ] (اِخ) در قرآن کریم آمده است: و ان کان اصحاب الایکه لظالمین (15/78). و ابوالفتوح رازی آرد: و جماعت اصحاب ایکه و بیشهء درختان، ظالم بودند... حسن گفت: اَیکه درختان باشد و جمعش اَیک کشجره و شجر. قال امیه: کبکا الحمام علی فروع الایک فی الطیر الجوانح. و گفتند درختان بهم درشده باشد و گفته اند بیشه باشد و مراد قوم شعیب اند. ایشان اصحاب درختان و بیشه ها بودند و وجه معایش ایشان از آنجا بود، خدای تعالی شعیب را به ایشان فرستاد و به اهل مدین. و اما اهل مدین چون ایمان نیاوردند خدای ایشان را به صیحه هلاک کرد و اصحاب ایکه به ظله و آن ابری بود که برآمد و از او آتش بیامد و ایشان را بسوخت. فانتقمنا منهم(1)؛ تا از ایشان کینه بکشیدیم بعذاب و آن آن بود که خدای تعالی گرمایی بر ایشان گماشت هفت روز که هیچ آسایش نبود ایشان را از آن، آنگه ابری برآمد. ایشان به سایهء ابر گریختند و چنان دانستند که ایشان را در آن راحتی خواهد بود. از آن ابر آتشی بیامد و ایشان را بسوخت. (از تفسیر ابوالفتوح چ قمشه ای ج6 ص169). و در تفسیر آیهء کذب اصحاب الایکه المرسلین (26/176) آرد: بدروغ پنداشتند اهل بیشه پیغامبران. و بعضی گفتند این نام مدینهء ایشان است یا آنکه بیشه است و برای این صرف نکرد ایکه را لاجتماع السببین فیها: التعریف و التأنیث. ابن کثیر و نافع و ابن عامر لیکه خواندند باقی قراء ایکه. ابوعلی فارسی گفت اولیتر آن باشد که بر تخفیف همزه بود مثل لحمر فی الاحمر و امثال ذلک. چون چنین باشد منع صرف را وجهی نبود، و آیهء بعد چنین است: اذ قال لهم شعیب الا تتقون(2). چون گفت ایشان را شعیب و برای آن نگفت اخوهم که شعیب از ایشان نبود اعنی از اصحاب ایکه و انما از مدین بود نبینی که چون ذکر مدین کرد گفت: و الی مدین اخاهم شعیباً الا تتقون. (تفسیر ابوالفتوح چ قمشه ای ج7 ص373). و رجوع به سورهء 38 آیهء 13 و سورهء 50 آیهء 14 و تفسیر آنها در تفسیر ابوالفتوح و قصص الانبیاء ص94 و نزهه القلوب چ لیدن مقالهء 3 ص269 و لغات تاریخیه و جغرافیهء ترکی ج 1 ص 186 شود.
(1) - قرآن 15/79.
(2) - 26/177.