«لغت نامه دهخدا»
[اَ فی یَ] (اِخ) نام منظومه هایی هزاربیتی یا قریب بدان که دربارهء علمی و بیشتر در علم نحو باشد مانند الفیهء ابن معطی و الفیهء ابن مالک(1). صاحب مؤیدالفضلا گوید: نام کتابی است در علم نحو منطق و کتابیست که فحش و هجا در آن مذکور است، و صاحب غیاث اللغات آرد: الفیه کتابی است در علم نحو و صرف که هزار بیت دارد - انتهی. ظاهراً مراد الفیهء ابن مالک است. و منیری در شرفنامهء خود آن را نام کتابی فقهی میداند. صاحب لغات تاریخیه و جغرافیهء ترکی (ج 1 ص244) گوید: الفیه ببعضی از متون شعری که حاوی قواعد علوم عربی است اطلاق میشود و الفیه های معروف بدین قرارند: 1 - الفیهء ابن مالک، مشهورترین الفیه ایست که وسیلهء شیخ جمال الدین محمد بن مالک سروده شده است و چند تن آن را شرح کرده اند. 2- الفیهء ابن معطی، سرودهء یحیی بن عبدالمعطی متوفی به سال 628 ه . ق. در فن نحو. شروحی نیز دارد. 3 - الفیهء عبدالرحیم بن حسین عراقی متوفی به سال 806 ه . ق. در اصول حدیث. 4 - الفیهء شیخ ابن الوردی در فن تعبیر. 5 - الفیهء قباقبی در فن معانی و بیان. 6 - الفیهء حافظ سیوطی در فنون نحو و تصریف و خط. 7 - الفیهء ابن البرماوی در علم فقه. 8 - الفیهء ابن شحنهء حلبی در فرائض. 9 - الفیهء ابوبکر اربیلی که دارای هزار لغز است. (1) - ابن مالک در الفیهء خود به الفیهء ابن معطی اشارت کرده است: و تقتضی رضاً بغیر سخط - فائقه الفیه ابن معط. و الفیهء ابن مالک با این بیت آغاز میشود: قال محمد هو ابن مالک احمد ربی الله خیر مالک.