امویان اندلس

«لغت نامه دهخدا»

[اُ / اَ مَ ویا نِ اَ دُ لُ] (اِخ)خانواده ای هستند از امویان (بنی امیه) که در اسپانیا حکومت و خلافت داشتند. اسپانیا در فاصلهء سالهای 91 و 93 ه .ق ./ 710 - 712 م. بوسیلهء مسلمانان گشوده شد. از این تاریخ تا سال 138 ه .ق . /756 م. مانند دیگر ممالک اسلامی حکامی که از طرف خلفای عباسی فرستاده میشدند آن سرزمین را اداره میکردند. در سال 138 عبدالرحمان (اول) یکی از نوادگان هشام خلیفهء دهم اموی که از قتل عام عباسیان رهایی یافته بود بعد از چند سال سرگردانی از اغتشاش اسپانیا و اختلافی که میان بربرها و قبایل عرب بود استفاده کرد و مصمم شد در آن سرزمین به رغم دستگاه عباسیان، دستگاه خلافتی برای خود ترتیب دهد. عبدالرحمان توفیق یافت که از تعرضات سپاهیان عباسی پیشگیری کند و جانشینان وی مدت دو قرن در اندلس حکومت کردند و توانستند از یکسو جلو دست اندازیهای عیسویان را از طرف شمال بگیرند و از سوی دیگر شورشهای داخلی را بخوابانند. امویان اندلس تا مدتی بهمان عنوان امیری یا سلطانی قناعت داشتند ولی عبدالرحمان ثالث (317 ه .ق ./ 929 م.) عنوان خلیفه اختیار کرد. این شخص بزرگترین خلیفهء امویان اندلس است، او نه تنها در میان رعایای خود بقدرت حکومت میکرد و پادشاهان عیسوی لیون(1) و قسطلون(2) و نواره(3) را مغلوب ساخت بلکه مهاجمانی را که از آفریقا به اسپانیا هجوم آورده بودند بیرون راند و بوسیلهء کشتی های نیرومند بر دریای مدیترانه استیلا یافت. پس از مرگ او هیچیک از جانشینانش نتوانستند کارهای او را دنبال کنند. تنها المنصور سردار مشهور بود که توانست وحدت ممالک اموی را در اندلس حفظ کند. در آغاز قرن پنجم هجری (ابتدای قرن یازدهم م.) انقلابات و حوادثی در اسپانیا بظهور رسید و بر اثر این انقلابات حکومت اموی از بین رفت و حکومتهای کوچک محلی بنام ملوک الطوائف جای آنان را گرفت (422 ه .ق ./ 1031 م.). پادشاهان یا خلفای اموی بترتیب با تاریخ جلوس عبارت بودند از:
عبدالرحمان اول 138 ه .ق . (756 م.)
هشام اول 172 (788)
حکم اول 180 (796)
عبدالرحمان دوم 206 (822)
محمد اول 238 (852)
منذر 273 (886)
عبدالله 275 (888)
عبدالرحمان سوم 300 (912)
حکم دوم 350 (961)
هشام دوم 366 (976)
محمد دوم 399 (1009)
سلیمان دوم 400 (1009)
محمد دوم 400 (1010)
هشام دوم 400 (1010)
سلیمان(4) 403 (1013)
عبدالرحمان چهارم 408 (1018)
عبدالرحمان پنجم 414 (1023)
محمد سوم 414 (1024)
هشام سوم 418-422(1027-1031).
(از طبقات سلاطین اسلام صص14 - 16) (از تاریخ الخلفای سیوطی ص348). و رجوع به الحلل السندسیه و معجم الانساب زامباور ص2 شود.
(1) - Leon.
(2) - Castle.
(3) - Navarre. (4) - محمد دوم و هشام دوم و سلیمان هر کدام دو بار بخلافت رسیدند و در فاصلهء خلافت دوم سلیمان و عبدالرحمان چهارم علی بن حمود و در فاصلهء خلافت عبدالرحمان چهارم و عبدالرحمان پنجم قاسم بن حمود و یحیی بن علی و مجدداً قاسم بن حمود و در فاصلهء خلافت محمد سوم و هشام سوم یحیی بن علی (بار دوم) از سلسلهء بنی حمود حکومت را در دست گرفتند.