انصاری هروی

«لغت نامه دهخدا»

[اَ یِ هَ رَ] (اِخ)شیخ الاسلام، ابواسماعیل، عبدالله بن ابی منصور محمد معروف به پیر هرات و پیر انصار و خواجه عبدالله انصاری. دانشمند و عارف بود. وی از اعقاب ابوایوب انصاری است. مادرش از مردم بلخ بود و عبدالله خود در هرات متولد شد و از کودکی زبانی گویا و طبعی توانا داشت چنانکه شعر پارسی و تازی را نیکو می سرود و در جوانی در علوم ادبی و دینی و حفظ اشعار عرب مشهور بود و مخصوصاً در حدیث قوی بود و امالی بسیار داشت و در فقه روش امام حنبل را پیروی می کرد. وی در تصوف از شیخ ابوالحسن خرقانی تعلیم گرفت و جانشین او بود. محل اقامتش بیشتر در هرات بود و در آنجا تا پایان زندگانی بتعلیم و ارشاد اشتغال داشت. انصاری شعر می سرود ولیکن بیشتر شهرت وی بجهت رسالات و کتب مشهوری است که تألیف کرده است و از آن جمله است ترجمهء املاء طبقات الصوفیهء سلمی بلهجهء هروی و تفسیر قرآن که اساس کار میبدی در تألیف کشف الاسرار قرار گرفته است. از رسائل منثور او که بنثر مسجع نوشته مناجات نامه، نصایح، زادالعارفین، کنزالسالکین، قلندرنامه، محبت نامه، هفت حصار، رسالهء دل و جان، رسالهء واردات و الهی نامه را می توان نام برد. تولد انصاری به سال 396 ه . ق. / 1006م. و مرگ وی به سال 481 ه . ق. / 1088م. بوده است. (از فرهنگ فارسی معین، اعلام ذیل عبدالله). و رجوع به تاریخ ادبیات رضازاده شفق ص113 و مجمع الفصحاء چ امیرکبیر ج1 ص135 و مجلهء ارمغان سال 9 ص565 و ریحانه الادب ج1 ص414 و سخن و سخنوران فروزانفر ج2 ص171 و سبک شناسی بهار ج2 ص240 و عبدالله بن محمد بن علی هروی در همین لغت نامه شود.