بانه

«لغت نامه دهخدا»

"[نَ / نِ] (اِخ) یکی از بلوک کردستان سنه. (جغرافیای تاریخی غرب ایران ص71 و 72). نام یکی از بخشهای شهرستان سقز است. این بخش در باختر شهرستان سقز واقع و حدود و مشخصات آن بشرح زیر است:
از طرف شمال به خط الرأس ارتفاعاتی که بین بخش بانه و بخش مرکزی سقز و مهاباد واقع شده است. از طرف جنوب به خط الرأس ارتفاعاتی که بین بانه و دره شیلر کشور عراق واقع شده و خط الرأس مذکور مرز ایران و عراق محسوب می گردد. از طرف خاور به خط الرأس ارتفاعاتی که بین دهستان سرشیو، میرده و بخش بانه واقع شده، از طرف باختر به بخش سردشت از شهرستان مهاباد (قسمتی از رودخانهء زاب کوچک حد طبیعی بین دو بخش محسوب می گردد). وضع طبیعی: بخش بانه محصور بکوههای مرتفعی است که دور تا دور آن را احاطه نموده و ورود و خروج از این بخش مستلزم عبور از گردنه های مرتفع میباشد؛ فقط در قسمت باختر ارتفاعات پست و قسمتی رودخانهء زاب است. مرتفعات منشعب از کوههای خاور و شمالی تا باختر بخش ادامه داشته و دره هائی ایجاد نموده است که هر دره یکی از دهستانهای بخش محسوب میگردد. کلیهء رودخانه های بخش از ارتفاعات خاور سرچشمه گرفته بطرف باختر جاری و به رودخانهء زاب کوچک می پیوندد. کوهها مستور از اشجار جنگلی مانند بلوط، سقز و غیره است. ساکنین از جنگلهای بخش استفاده می نمایند و بیشتر درآمد آنها از این راه تأمین میگردد بهمین مناسبت به زراعت غلات چندان پای بند نیستند و گندم مورد نیاز خود را از سقز تأمین میکنند. صادرات مهم بخش عبارت است از مازوج قلقاف که در چرمسازی مورد استفاده است، سقز، کتیرا، لبنیات، چوب و زغال. بخش بانه از هفت دهستان تشکیل شده، ذی اسم هر دهستان و تعداد ده و سکنهء آن ذکر می شود:
دهستان آلوت 10 آبادی 1300 نفر
"" پشت آربابا 44 "" 4000 ""
"" پهلوی دژ 30 "" 3000 ""
"" دشت طال 26 "" 2000""
"" سبدلو 11 "" 1000 ""
"" شوی 9 "" 1500 ""
"" نمیشیر 22 "" 2200 ""
"" قصبهء بانه 1 "" 5000 ""
بنابر آمار فوق بخش بانه از یک قصبه و 154 ده کوچک تشکیل شده، جمعیت آن حدود 20هزار تن است. (از فرهنگ جغرافیائی ایران ج 5)."