بیسمارک

«لغت نامه دهخدا»

(اِخ) بیزمارک. عنوان کاملش اوتوفورست فون بیسمارک(1) معروف به صدر اعظم آهنین (1815 - 1898 م.). سیاستمدار آلمانی و موجد امپراطوری آلمان؛ نخست وزیر (1862 - 1890 م.) پروس، صدر اعظم (1871 - 1890 م.) آلمان. وی پارلمان را بعلت اینکه با بودجهء تسلیحاتی او مخالفت کرد منحل ساخت (1862 م.) و بر سر مالکیت شلسویگ هولشتاین، به اتفاق اتریش با دانمارک جنگید (1864 م.). پس از پیروزی، اختلاف نظر او با اتریش بر سر ادارهء نقاطی که از دانمارک گرفته بودند منجر به جنگ اتریش و پروس شد (1866 م.) که دست اتریش را از آلمان کوتاه کرد آنگاه بمنظور تجدید سازمان آلمان و قرار دادن آن تحت رهبری پروس اتحادیهء آلمان شمالی را ترتیب داد. عمداً پیام «امس» را تحریف کرد و جنگ فرانسه و پروس (1870 - 1871 م.) را برانگیخت. در ژانویهء 1871 م. ویلهلم اول (پادشاه پروس) امپراطور آلمان اعلام شد. بیسمارک که وحدت آلمان را با جنگ تأمین کرده بود کوشید که با صلح آن را استوار سازد. آلمان را در 1879 م. با اتریش و در 1882 م. با ایتالیا متحد ساخت و با روسیه آشتی کرد و در اروپا نقش داوری پیش گرفت. بیسمارک در 1878 م. دست به اقدامات شدیدی علیه سوسیالیستها زد و نشر آثار سوسیالیستها را ممنوع ساخت و در سالهای 1883 - 1887 م. یک سلسله قوانین اصلاحات اجتماعی گذرانید. در نتیجهء سیاست بیسمارک تجارت و صنعت مستعمرات آلمان بسرعت توسعه یافت. ویلهلم دوم که از نفوذ بیسمارک خرسند نبود در 1890م. او را برکنار کرد. بیسمارک در دورهء گوشه گیری بشدت از سیاستهای ویلهلم انتقاد کرده و خاطرات خود را نوشته است. (از دائره المعارف فارسی).
(1) - Otto Von Bismarck.