«لغت نامه دهخدا»
[جُلْ مَ] (اِخ) محمد بن شکربن ابوالفتوح حسن بن جعفر الحسنی (متوفی بسال 453 ه . ق. مساوی 1061 م.) زرکلی در ترجمهء احوال او آرد: آخرین کسی است از بنی موسی بن عبدالله بن موسی الجون از حسنیین که ولایت مکه یافت. او بعد از وفات پدرش در سال 430 ه . ق. بجای پدر نشست و تا پایان حیات بر این شغل باقی بود. (الاعلام زرکلی ج 2 ص904)... و از آنجا [ جده ] تا مکه دوازده فرسنگ است و امیر جده بندهء امیر مکه بود و او را تاج المعالی بن ابی الفتوح می گفتند و مدینه را هم امیر، وی بود، و من نزدیک امیر جده شدم(1) و با من کرامت کرد... (سفرنامهء ناصرخسرو چ برلین ص97). خواندمیر در حبیب السیر در ذکر شرفاء حرمین شریفین آرد:... ابوالفتوح حسن بن جعفر پس از انتقال برادر (عیسی بن جعفر) افسر ایالت بر سر نهاد... و ابوالقاسم مغربی که در سلک اعیان و وزراء اسمعیلیان انتظام داشت با آل جراح که از جملهء امراء شام بودند قرار داد که ابوالفتوح را بخلافت نصب کنند و در زمان الحاکم بامرالله آنجناب را از مکه بدان ولایت برد و امیر المؤمنین خوانده، الراشد بالله لقب نهاد و این خبر بحاکم رسیده بغایت مضطرب گردید و ابواب خزاین را گشاده اموال بسیار به آل جراح انعام نمود تا از سر هوا خواهی ابوالفتوح در گذشتند و آنجناب از این معنی متوهم شده به مکه بازگشت و چون دست قضا سجل عمر او را در نوشت پسرش تاج المعالی والی شد و در سنهء اربع و ستین و اربعمائه وفات یافت. (حبیب السیر چ خیام ج 2 ص599). بین اقوال مذکور در فوق اختلاف است. زرکلی تاج المعالی را لقب محمد بن شکربن ابوالفتوح میداند، در صورتی که ناصرخسرو و حبیب السیر این لقب را برای پدر وی، یعنی پسر ابوالفتوح یاد کرده اند، مگر آنکه بگوئیم که منظور تاج المعالی بن ابوالفتوح، تاج المعالی نوادهء ابوالفتوح باشد نظیر ابوعلی سینا، ولی این مفهوم مخالف قول حبیب السیر است. از سوی دیگر زرکلی وفات صاحب ترجمه را بسال 453 ه . ق. ثبت کرده، در صورتی که حبیب السیر وفات تاج المعالی بن ابوالفتوح را (که مراد پدر صاحب ترجمه است) در 464 ه . ق. یاد کرده است. (1) - ناصرخسرو و در سنهء 442 ه .