تشطیر

«لغت نامه دهخدا»

[تَ] (ع مص) مال را به دو نیمه کردن با کسی. (منتهی الارب) (آنندراج) (ناظم الاطباء). نصف کردن چیزی. (از اقرب الموارد). || یک نیمهء پستان دوشیدن. (منتهی الارب) (آنندراج) (ناظم الاطباء). || دو خلف اشتر بستن. (تاج المصادر بیهقی). دو پستان ناقه را بستن و دو دیگر گذاشتن. (منتهی الارب) (آنندراج) (ناظم الاطباء) (از اقرب الموارد). || (اصطلاح بدیع) افزودن بر کل شطری از شعر، شطر دیگری (مولده). (از اقرب الموارد). قسمی از سجع است و آن قرار دادن هریک از دو نیمهء شعر است مسجع به سجعی مخالف سجع نیمهء آخر. و این که در این تعریف قید شده است که هر یک از نیمهء شعر دارای سجعی باشد مخالف سجع دیگر برای آن است که جایز است هر دو نیمه را مسجع خوانند. از قبیل تسمیهء جزء به اسم کل مانند این بیت شعر:
تدبیر معتصم بالله منتقم
لله مرتغب فی الله مرتقب.
مرتغب یعنی راغب در آنچه وسیلهء نزدیکی برضای حق باشد و مرتقب یعنی انتظاردارندهء ثواب یا بیمناک از عقاب حق که در سجع اول مسجع میمی و در ثانی مسجع بایی آورده. (از کشاف اصطلاحات الفنون).