تشلیخ

«لغت نامه دهخدا»

[تَ] (اِ) سجاده بود. (لغت فرس اسدی چ اقبال ص77) (اوبهی). سجاده و جای نماز باشد. (فرهنگ جهانگیری) (از برهان) (از فرهنگ رشیدی). سجاده و مصلی. (شرفنامهء منیری). همان تسلیخ که سجاده باشد. (انجمن آرا) (آنندراج). دکتر محمد معین در حاشیهء برهان آرد: در سه نسخه از لغت فرس اسدی هم کلمهء تشلیخ بمعنی سجاده آمده و بیتی نامفهوم از ابوالعباس شاهد آمده، بگمان ما این هیأت غریب، که هیچ شباهتی با وزن و هیأت معهودهء کلمات فارسی و قیافهء آنها ندارد یا محتملاً از یکی از السنهء سامی و آرامی از قدیم الایام در زبان فارسی داخل شده بوده است و بعدها مهجور و متروک شده یا آنکه صاف و ساده تصحیف کلمهء تسبیح بوده است که کسی در عبارتی بواسطهء کم و زیادبود نقاط آن این کلمه را بد خوانده و به تشلیخ یا تسلیخ تصحیف کرده بوده و از پیش و پس عبارت هم معنی سجاده برای آن حدس زده بوده است. در هر حال صحت و اصالت این کلمه تا درجهء زیادی قرین شک و تردید در ذهن انسان جلوه گر می شود. (نقل به اختصار از مقالهء علامهء مرحوم قزوینی بعنوان «تسبیح بمعنی سبحه صحیح و فصیح است» در مجلهء یادگار سال 2 شمارهء 5) :
این سلب من در ماه دی
دیده چون تشلیخ در کیشان (؟)
ابوالعباس (از لغت فرس اسدی).
و رجوع به تسبیح و تسلیخ شود.