تمدد

«لغت نامه دهخدا»

[تَ مَدْ دُ] (ع مص) کشیدن و کشیده شدن. (منتهی الارب) (ناظم الاطباء) (از اقرب الموارد). کشیده شدن و دراز کشیدن مردم. (آنندراج). بیازیدن. (تاج المصادر بیهقی). خویشتن یازیدن. (زوزنی). || تمدد الرجل؛ ای تمطی. (منتهی الارب) (ناظم الاطباء) (اقرب الموارد) (مجمل اللغه). || (ع اِ) کشیدگی و خمیازه. (ناظم الاطباء). تمدد را به پارسی طرنجیدگی گویند. (ذخیرهء خوارزمشاهی، یادداشت به خط مرحوم دهخدا). صاحب بحر الجواهر تمدد را در اصطلاح طب به فارسی گزک(1) آورده و گوید: شیخ گوید تمدد مرضی آلی است که مانع قوهء محرکه از قبض اعضایی که وظیفهء آنها انقباض است می گردد و شیخ نجیب الدین گفته که تمدد تشنج عصب است از دو طرف پس عضو خشک گردد و بهیچ سوی نگراید پس آن ضد تشنج است ولی در این نظر است زیرا تمدد برحسب تعریفی که کرده اند مرکب از دو تشنج است بنابراین ضد تشنج نیست اما برحسب تعریف شیخ که آن را ضد تشنج دانسته از آن سبب است که تمدد مانع انقباض است همچنانکه تشنج مانع انبساط می گردد. (بحر الجواهر). بیماری آلی باشد که قوهء محرکه را از قبض اعضایی که قابل انقباض باشند منع کند و آن... آفتی است که در عضل و عصب پیدا آید. (قانون ابوعلی سینا چ تهران ص52، یادداشت به خط مرحوم دهخدا). || دیر کشیدن فضولات در معده. یبوست : و متی حدیث عن اکل لحوم الوحش تمدد فی المعده وبط ء خروج الثفل فینبغی ان... (ابن البیطار).
(1) - رجوع به گزک شود.