مشک فشان

«لغت نامه دهخدا»

[مُ / مُ فَ] (نف مرکب) آنکه مشک می افشاند و پراکنده می کند. (ناظم الاطباء). فشانندهء مشک و عطرآگین سازنده. خوشبوی. معطر :
در مجلس عشرت ز لطیفی و ظریفی
خورشید شکرپاش و مه مشک فشان اوست.
سنائی (دیوان چ مدرس رضوی ص771).
مشک بید از درخت عود نشان
گاه کافور و گاه مشک فشان.نظامی.
آمد آن ماه آفتاب نشان
در بر افکنده زلف مشک فشان.نظامی.
نفس باد صبا مشک فشان خواهد شد
عالم پیر دگرباره جوان خواهد شد.حافظ.
- مشک فشان از فقاع(1)؛ کنایه از شخصی است که در وقت حرف زدن بوی خوش از دهانش برآید. (برهان) (از ناظم الاطباء). شخصی که در حرف زدن بوی خوش از دهانش آید(2). (انجمن آرا پیرایش دوم).
- || کسی که خلق خوش داشته باشد. (انجمن آرا پیرایش دوم). رجوع به ترکیب «مشک فروش از قفا» شود.
|| مشک نقاب. از اسماء معشوق است. (آنندراج). و رجوع به مشک نقاب شود.
(1) - چنین است در برهان چ معین، ولی در انجمن آرا و ناظم الاطباء «مشک فشان از قفا» آمده است.
(2) - این ترکیب گویا از بیت خاقانی :
نکهت خویَش ز عشق مشک فشان از فقاع
شیبت مویش به صبح برف نمای از سداب.
استخراج شده و هرچند بعضی کلمات بیت دارای نسخه بدلهائی است، به هرحال «مشک فشان از فقاع» در بیت مورد بحث خوشبوی و معطر و مانند آن معنی میدهد.