جبایت

«لغت نامه دهخدا»

[جِ یَ] (ع مص) جبایه. فراهم آوردن باج. (اقرب الموارد) (از منتهی الارب). باج و خراج گرفتن. (از برهان) (آنندراج) (انجمن آرا) (غیاث اللغات). جبایت و جبادت بمعنی فراهم آوردن باج است. (حاشیهء برهان چ معین از دزی). گردآوردن از تمام جهات. (معجم البلدان). جمع نمودن خراج و گرفتن آن. فراهم آوردن آب و خراج و غیر آن. خراج ستدن. خراج گرد کردن. رجوع به جبایه شود. گرد کردن. ولی در منتهی الارب برای جبایه نوشته است: فراهم آوردن باج. (ترجمان علامهء جرجانی): دیگر راه عیسی را سیستان داد و عیسی تا فراه آمد و جبایت کرد. (تاریخ سیستان). و لیث علی مالها جبایت کرد. (تاریخ سیستان). و لیث از آنجا به شیراز شد... و دیوان بنهاد و مالها و خراج جبایت کرد. (تاریخ سیستان). تا این غایت ایشان در هیچ شهری از خراسان نتوانستند نشست و جبایت روان است و عمال خداوند در کار. (تاریخ بیهقی ص547). و سرکب رافع را بناحیت بیهق و ناحیت بست فرستاد تا اموال جبایت کند برای خویشتن. (تاریخ بیهقی ص 68). بزرگان گفته اند: الحمایه ثم الجبایه. (تاریخ قم ص166). در ضبط ولایت و شرط جبایت آثار امانت و انوار صیانت و دقایق سیاست و شرایط حراست تقدیم کرد. (ترجمهء تاریخ یمینی ص214). سپه سالاری بر بکتوژون مقرر شد و معاملات خراسان از بهر دیوان سلطنت حاصل میکرد و بجبایت اموال استقلال مینمود. (ترجمهء تاریخ یمینی ص 187). خواست تا بجبایت خراج و استحثاث معاملات آن نواحی انتفاعی نماید میسر نشد. (ترجمهء تاریخ یمینی ص180).
بنازش کز جبایت بی نیاز است
بعذرش کآن بسی خوشتر ز ناز است.
نظامی.
بشش طریق جبایت ستاندم از عامه
ز خانه و ز دکان و ز باغ و ضیعت و تیم.
سوزنی.
رجوع به جبایه شود.