جبرتی

«لغت نامه دهخدا»

[جَ رَ] (اِخ) حسن بن ابراهیم بن حسن بن علی بن محمد بن عبدالرحمان الزیلعی الجبرتی الحنفی مکنی به ابوالتهانی. پدر مورخ مشهور عبدالرحمن جبرتی و از مردم جبرت از بلاد حبشه است. در ده سالگی قرآن را از حفظ داشت و بحفظ متون اشتغال ورزید و با ابن شیخ شرنبلانی ملازم بود و متن کتاب «نورالایضاح» را که از مؤلفات پدرش و در عبادات است، بر او قرائت کرد و همین شیخ در سال 1133 ه .ق . بصاحب ترجمه اجازه داد و خود وی در اواخر همان سال درگذشت جبرتی بسیاری از شیوخ عصر خود را درک کرد و در کسب علم کوشید تا بر معاصران فائق آمد. سپس بتدریج فقه و معقول و در عین حال بتجارت پرداخت... جدهء او ثروتمند بود و املاک و عقار فراوان داشت و موقوفاتی برقرار کرد و از جمله مکتب خانه ای برای ایتام مسلمانان ساخت - جبرتی در علوم ریاضی مانند هیئت و هندسه بکمال رسید و هنگامی که درگذشت بیش از چهل فرزند پسر و دختر داشت که هیچکدام بسن بلوغ نرسیده بودند و از فرزندان وی جز عبدالرحمن مورخ مشهور هیچکدام زنده نماند. او را کتابیست بنام: الاقوال المعربه عن احوال الاشربه. که ضمن مقابسات ابوحبان توحیدی در مجموعه ای که شامل سی و سه رساله است بسال 1237 ه .ق . در مصر بچاپ رسیده است. (از معجم المطبوعات). و رجوع به الاعلام زرکلی و قاموس الاعلام ترکی شود.
در اسماءالمؤلفین تألیفات او بشرح زیر آمده:
1 - اخصرالمختصرات علی ربع المقنطرات. 2 - اصلاح الاسفار عن وجوه بعض مخدرات 3 - الدرلدرالمختار 4 - الاقوال المعربه عن احوال الاشربه 5 - بلوغ الامال فی کیفیه الاستقبال 6 - الثمرات المجنیه من ابواب الفتحیه 7 - الجداول البهیه بریاض الخزرجیه 7 - حقائق الدقائق علی دقائق الحقایق لسبط الماردینی 8 - الدرالثمین فی علم الموازین 9 - رفع الاشکال بظهورالعشر فی العشر فی غالب الاشکال. 10 - العجاله علی اعدل اله 11 - القول الصائب فی الحکم علی الغائب 12 - کشف اللثام عن وجوه مخدرات النصف الاول من ذوی الارحام 13 - مأخذ الضبط فی اعتراض الشرط علی الشرط 14 - المفصحه فیما یتعلق بالاسطحه 15 - نزهه العینین فی ذکاه المعدنین 16 - النسمات الفتحیه علی الرساله الفتحیه و جز آن از شروح و حواشی. (از اسماءالمؤلفین ص300). و رجوع بقاموس الاعلام ترکی شود.