جبه

«لغت نامه دهخدا»

[جُبْ بَ] (ع اِ) نوعی از پیراهن. (منتهی الارب). پیراهن. (آنندراج). لباسی بلند و بی آستین که بر روی لباسها پوشند. (از تاج العروس) (از اقرب الموارد) . لباس و پوشش بلندآستین درازی که به روی لباسهای دیگر پوشند. (ناظم الاطباء). جامه ای است چون لباده و آبدست آستین بلند. نوعی جامهء دراز مردان که بر روی دیگر جامه ها پوشند. پوششی است معروف. جامهء پیش ناشکافته. خلاف شقه که جامهء پیش شکافته است. خلاف شقق. ج، جُبَب، جِباب. (تاج العروس) (منتهی الارب) (اقرب الموارد): لبسوا جباب الخز و اندس فی جبته کما یندس الثعلب فی جبته. (از اقرب الموارد) :
از شعر جبه باید و از گبر پوستین
باد خزان برآمد ای بوالبصر درفش!منجیک.
بلاش عشق من(1) آن نوجوان بسان کلاب
جوال و جبهء من لاش کرد و کیسه خراب.
طیان.
یکی مرد را گفتم حال چیست؟ گفت بوبکر حصیری را و پسرش را خلیفه با جبه و موزه به خانهء خواجه آورد. (تاریخ بیهقی ص160). بوعلی بر استری بود بند در پای پوسیده و جبهء عتابی سبز داشت. (تاریخ بیهقی ص204). حسنک پیدا آمد بی بند، جبه ای داشت حبری رنگ. (تاریخ بیهقی ص180).
چندین چرا خرامی آراسته بکشی
در جبهء بهائی گر نیستی بهائی.ناصرخسرو.
با صورت نیکو که بیامیزد با او
با جبهء سقلاطون با شعر مطیر.ناصرخسرو.
گفت بهلول را یکی داهی
جبهء برد بخشمت خواهی.سنائی.
اگر جبهء خاره را مستحقم
ز تو بس کنم جبهء زندنیچی.سوزنی.
میان جبهء من حشو نیست ارچه بسی
بشعرم اندر حشو است و بر تو مفهوم است.
سوزنی.
دریغ تیم عروس و دریغ تیم ملک
که این و آن سفط جبه بود و دستارم.
سوزنی.
دستار خز و جبهء خارا نکوست لیک
تشریف وعده دادن استر نکوتر است.
خاقانی.
داری از این خوی مخالف بسیچ
گرمی و صد جبه و سردی و هیچ.نظامی.
چونک در ملکش نباشد حَبّه ای
جز پی گنگل چه جوید جُبّه ای.مولوی.
تو به ریش و به جبه معتبری
اگر آن ریش واهلی چه بری؟اوحدی.
جبهء برد که او جنهء برد آمده است
پشت گرمی وی از پنبه ز روی پندار.
نظام قاری (دیوان البسه ص13).
برای لشکر سرماست قلعهء جبه
که دارد از یقه و جیب گرد خندق و سور.
نظام قاری (دیوان البسه ص33).
زره سان حلقهء اسباب دنیا در گوش مکنید تا جبه وار میخدوز جفای زمان نشوید. (دیوان البسهء نظام قاری ص170).
مرا سردار پشمین جبه ای داد
نه آن را آستر بود و نه رویی.یغما.
|| استخوان ابرو. (منتهی الارب) (اقرب الموارد). || زره. (منتهی الارب) (اقرب الموارد) (ناظم الاطباء) :
لنا جبب و ارماح طوال
بهن تمارس الحرب الشطونا.
(از اقرب الموارد).
شنیده ای تو بسی قصهء سلحشوران
بحرب دیده دلیران بجبه و مغفر.نظام قاری.
خشم و قهر و غضبت جوشن و جبه است و زره
شهوتت جامهء خوابست و لباست شب تار.
نظام قاری (دیوان البسه ص12).
|| ��عب سنان که سرنیزه در آن رود. (از تاج العروس) (منتهی الارب) (اقرب الموارد) (ناظم الاطباء). || آنچه نیزه بدو گذرد از سنان. (از تاج العروس) (مهذب الاسماء). ج، جُبَب. (مهذب الاسماء). || میانهء خانه. (منتهی الارب). || سپیدی دست و پای ستور که از زانو درگذشته باشد. (از تاج العروس) (منتهی الارب). || حشو سم یا سر آن. || بند زانو. (منتهی الارب). آنجا که لنگ به ساق پیوندد. (مهذب الاسماء). پیوند ساق و ران. (از تاج العروس). || پیوند سردست. || (ص) بددل. (منتهی الارب). ترسو. (از تاج العروس). الجبه کسکر؛ الجبان من الرجال. (تاج العروس).
- جبه خانه؛ جایی که جبه در آن نهند. آنجا که زره و اسلحه در آن گذارند. رجوع به جبه خانه شود.
(1) - شاید: به لاش ماش مر...