جذع

«لغت نامه دهخدا»

[جِ] (اِخ) ابن عمرو. غسانی است. (شرح قاموس) (منتهی الارب) (از ناظم الاطباء). نام مردی است. (اقرب الموارد). و اشاره به این مثل عرب است که خذ من جذع ما اعطاک؛ یعنی بگیر از جذع آنچه داده است ترا. (شرح قاموس). و فی المثل : خذ من جذع ما اعطاک. و این مثل در غنیمت شمردن عطای بخیل گویند. (از منتهی الارب) (از اقرب الموارد). و اصل این مثل این است که غسان میداد بپادشاه سلیح هر سال دو دینار از هر مردی و بود پادشاه سلیح، سبطه بن المنذر سلیحی، پس آمد سبطه و میخواست از غسان دو دینار را پس [ جذع ] داخل شد بمنزل و خانهء سبطه، پس بیرون آمد در حالی که گیرنده بود بخود شمشیر سبطه را پس زده بود به آن شمشیر سبطه را تا سترده شده بود و گفت که «خذ من جذع ما اعطاک». یا اینکه اصل مثل آن است که داد جذع شمشیر خود را به رهن ببعضی از پادشاهان، پس نگرفت آن پادشاه شمشیر را و گفت بکن در فلان از مادرت. پس زد به آن شمشیر پادشاه را و کشت پس گفت که «خذ من جذع ما اعطاک». و زده میشود این مثل در غنیمت شمردن آنچه میبخشد زفت و بخیل. (شرح قاموس) (منتهی الارب). و مؤلف مجمل التواریخ والقصص آرد: سلیح بن حلوان پادشاه عرب شام بود، چون دید که غسانیان در جوار او جای گرفتند خراجی بر ایشان نهاد، و هر سالی سبیط بن ثعلبه را بفرستادی و خراج همی ستدی پس سبیط سالی بخراج خواستن آمد، و مهتر غسانیان را نام ثعلبه بود از وی مهلت خواست و تنگ دستی پیش آورد، سبیط گفت اگر خراج بدهید و الاّ زن و فرزند شما برده کنم. ثعلبه مردی حلیم بود گفتا اگر خواهی که وجه خراج زود حاصل شود سوی برادرم رو جذع بن عمرو، و او مردی شجاع بود سبیط برفت و او را همچنان تقاضا نمود، پس شمشیری بیرون آورد غلافش بزر اندر گرفته، گفت [ این شمشیر ] بپای مزد تو شاید، تا من خراج جمع کنم. گفت بلی، جذع گفت بگیر، سبیط [ نیام ] شمشیر بگرفت و او تیغ بیرون کشید و همی زد تا بکشتش پس گفت: «خذ من جذع ما اعطاک». و این سخن مثل گشت در عرب. (مجمل التواریخ والقِصص ص173).