«لغت نامه دهخدا»
[جُ] (اِخ) اسماعیل بن احمدبن ابراهیم بن اسماعیل بن عباس اسماعیلی. از ائمهء عصر خویش بود و در فقه و اصول فقه و ادب عربی و علم کلام و غیره از پیشروان زمان خویش بشمار می رفت. او در اصول فقه کتاب بزرگی بنام «تهذیب النظر» تصنیف کرد و کتاب الاشربه را در رد بر جصاص نوشت. وی همچنین سالهای متمادی فقه تدریس کرد و فقیهان متعددی از اهل جرجان و طبرستان و سایر بلاد از مجلس درس او بهره مند شدند. و صفات پسندیدهء او از قبیل ورع و سعی در عبادت و علم و اهتمام به امور دین و حسن خلق و خوشرویی و سخاوت و بذل مال از شماره بیرون است. وی از ابوبکر محمد بن ابراهیم شافعی و محمد بن اسحاق فاکهی و دعاج روایت کند و از محمد بن یعقوب اصم یک روایت دارد و کتاب الضعفا را از عبدالله بن عدی روایت کرده است. وی همچنین مسند مالک بن انس را جمع آوری کرد و در شب جمعه نیمهء دوم ماه ربیع الاَخر سال 396 ه . ق. درگذشت و تشییع بی سابقه ای از او به عمل آمد و ابونصر اسماعیلی بر جنازهء او نماز کرد و نزد قبر پدرش بخاک سپرده شد و در آن هنگام شصت و سه سال داشت. از کراماتی که خداوند به او عطا کرد این بود که وی هنگام اشتغال بنماز مغرب در وقتی که آیه «ایاک نعبد و ایاک نستعین» میگفت درگذشت. (از تاریخ جرجان ابوالقاسم سهمی ص106 ببعد). مؤلف اسماء المؤلفین آرد: اسماعیل بن احمدبن ابراهیم بن اسماعیل مکنی به ابوسعید از علمای بزرگ شافعی است او کتاب بزرگی در اصول فقه دارد که صاحب عقدالمذهب نام آن را ذکر نکرده است. وی بسال 396 ه . ق. درگذشت. (اسماء المؤلفین، ج1 ستون 209).