جکسن

«لغت نامه دهخدا»

"[جَ سُ] (اِخ) آبراهام والنتین ویلیامز جکسن(1). خاورشناس و از استادان نامدار آمریکائی، مدت چهل سال در دانشگاه کلمبیا استاد زبانهای هندوایرانی بود و در طول این مدت در قلمرو زبانها و ادبیات و آئین ایران باستان، سرآمد همهء دانشمندان آمریکائی بشمار میرفت. وی در نهم فوریهء 1862 م. در شهر نیویورک چشم به جهان گشود و پس از گذراندن دورهء مدارس ملی در 1879 بدانشکدهء کلمبیا پذیرفته شد و در 1883 با درجهء ممتاز از آنجا فارغ التحصیل گردید. جکسن در دورهء تحصیلات عالی، نیروی خویش را وقف بررسی و مطالعهء آثار کهن کرد و پیش از به پایان رسانیدن دورهء تحصیلات عمومی در سال آخر دانشکده زیر نظر ا. د. پری(2) به آموختن زبان سانسکریت آغاز کرد. پس از فراغت از تحصیل نیز مطالعات فیلولوژیک خود را در دانشگاه کلمبیا ادامه داد و به «اوستا» پرداخت و برای نخستین بار به وسیلهء ا. و. هپکینز(3) به جامعهء آمریکا معرفی شد. جکسن در 1887 به آلمان عزیمت کرد تا مطالعات هندوایرانی خویش را ادامه دهد و در مدت یک سال و نیم زیر نظر کارل ف. گلدنر(4) در رشتهء زبانهای اوستا و سانسکریت و زیر نظر ریچارد پیشل(5) در رشتهء زبانهای سانسکریت و پراکریت به مطالعه پرداخت. در سال 1889 م. جکسن پس از بازگشت از اروپا بکار آموزشی خود در دانشگاه کلمبیا ادامه داد و از 1895 که کرسی استادی زبانهای هندوایرانی بنیاد نهاده شد، وقت خود را بیش از پیش وقف مطالعات خاورشناسی کرد. در این هنگام دو تألیف مستقل و کوچک و تعدادی از مقالات خود را که بیشتر در زمینهء مسائل فیلولوژیک ایرانی و بویژه اوستایی بود منتشر ساخت که برخی از آنها به قرار زیر است:
سرودی از زرتشت، 31 (اشتوتکارت 1888). الفبای اوستائی و تلفظ آن (اشتوتکارت 1890). دستور زبان اوستا و سنجش آن با سانسکریت (اشتوتکارت 1892).
در 1899 م. شاهکار جکسن «زرتشت، پیامبر ایران باستان» که شهرت مؤلف را جهانگیر ساخت، منتشر شد.
مقام جکسن به عنوان مرجعی در زمینهء مطالعات مربوط به ایران کهن هنگام انتخاب وی برای نوشتن بخشی از کتاب آئین ایرانیان تألیف کایگر(6) و کوهن(7) که در سالهای 1904 و 1900 به چاپ رسید، بدرستی بازشناخته شد. جکسن در سال 1901 به هندوستان و در 1903 به ایران و سایر کشورهای آسیای میانه سفر کرد و در جریان این سفر بود که برای مطالعه سنگنبشتهء بزرگ داریوش یکم صعود مخاطره آمیز از صخرهء بیستون (= بغستان) را عهده دار شد. حاصل این سفر، کتاب «ایران در گذشته و حال» (نیویورک 1906 م). بود. دو سفر بعدی جکسن بدین نواحی در سالهای 1907 و 1910 او را به نوشتن تألیف مشابهی به نام «از قسطنطنیه تا زادگاه عمر خیام» (نیویورک 1911 م.) موفق ساخت. انتشار متنهای مانوی تورفان به وسیلهء ف. و. ک. مولر(8) و دیگران، جکسن را متوجه رابطهء آئین مانوی با آئین زرت��ت ساخت و دانست که باید در مطالعهء این مسائل دقت بیشتری بخرج دهد و ازاین رو بررسی افکار و آثار مانی در مطالعات اخیر وی جای مهمی را اشغال کرد. نخستین اثر او در این زمینه «مطالعاتی در بارهء آئین مانی» در 1923 انتشار یافت و از آن پس تحقیقات او همچنان ادامه داشت تا آن که در 1932 تألیف اساسی او «تحقیقاتی در بارهء آئین مانی با توجه مخصوص به آثار مکشوف تورفان» در نیویورک منتشر گردید. پرفسور جکسن در سالهای اخیر عمرش سه بار به مشرق زمین مسافرت کرد. همچنین بارها به اروپا رفت و در کنگره های جهانی خاورشناسان و سایر مجامع و انجمنهای دانشمندان شرکت کرد. در تابستان 1931 یک بیماری شدید جکسن را مجبور به محدود کردن فعالیتهایش کرد و در 1935 از سمت استادی خود در دانشگاه کلمبیا بازنشسته شد اما علی رغم بیماری و عدم سلامت جسمی کارهای دانشمندانهء خود را ادامه میداد و در حالی که سرگرم فراهم آوردن کتاب دیگری در بارهء آئین مانی بود، در هشتم اوت 1937 م. مرگش فرارسید و چشم از جهان بربست. (از «سرگذشت مختصر پروفسور جکسن»(9) در مقدمهء کتاب «یادنامهء پروفسور جکسن»)(10).
(1) - Abraham Valantine Williams Jackson.
(2) - E. D. perry.
(3) - Edward washburn Hopkins.
(4) - Karl F. Goldner.
(5) - Richard pischel.
(6) - Geiger.
(7) - Kuhn.
(8) - F. W. K. Muller.
(9) - Biographical Sketch of prof.
Jackson, by: Dr. Charles J. Ogden. PH.D.
(10) - Prof. Jackson Memorial Volume.
Bobay 1954."