حرف اشباع

«لغت نامه دهخدا»

[حَ فِ اِ] (ترکیب اضافی، اِ مرکب) شمس قیس گوید: الفی است که شعراء متقدم از الف اطلاق اشعار عرب گرفته اند، که عرب در قافیهء جمال و کمال مث چون وزن اقتضاء حرفی دیگر کند اگر لام در محل نصب باشد الفی بدان الحاق کنند گویند جمالا و کمالا، و اگر در محل رفع باشد گویند جمالو و کمالو، و اگر در محل جر باشد گویند جمالی و کمالی و این الف و واو و یاء را حروف اطلاق خوانند، یعنی حرف رَویّ را بحرکت مطلق میگرداند و قید سکون از وی برمیدارد و بحکم آنکه در پارسی بیشتر کلمات مسکنه الاواخر است، چون وزن اقتضاء حرکت رَویّ کردی الفی بدان الحاق کردندی چنانکه شعر:
دوش شبی بود خوب و رخشانا
پروین پیدا و ماه تابانا.
و آنرا الف اشباع خواندندی از بهر آنکه تولد الف جز از اشباع فتحهء ماقبل نخیزد. و متأخران شعراء استعمال این الف را عیبی فاحش شمرند و البته جایز ندارند. و چون این مقدمات معلوم شد، بدان که هرچه از این جمله حروف مفرده و ظاهرالترکیب است چون الف دعا و ندا و الف تعظیم و تعجب و الف نسبت نشاید که رَویّ سازند و بناء شعر بر آن نهند. (المعجم ص209).
اینستاگرام جدول آنلاین
کانال تلگرام جدول آنلاین

موارد بیشتر