حرقوص

«لغت نامه دهخدا»

[حُ] (اِخ) ابن سعدبن زهیر السعدی العنبری. بروایت طبری، صحابی است و در خلافت عمر، خلیفه او را با سپاهی بمدد مسلمانان که با ایران جنگ درپیوسته بودند فرستاد. سوق الاهواز را فتح و مسخر کرد. و در حرب صفین به اول در رکاب علی و پس از فتنهء حَکمین به خوارج ملحق گردید و در جنگی که امیرالمؤمنین با خوارج کرد کشته شد. (از قاموس الاعلام ترکی). او ملقب به ذوالیدیه یا ذوالثدیه(1) و ذوالخویصره بود و علت آنکه او بجای یک دست پاره ای گوشت آویخته داشت که چون بکشیدندی دراز و ممتد گشتی. مقریزی آرد: و جلس یومئذ و فی ثوب بلال فضه یقبضها(2) للناس علی ما امره الله، فاتی ذوالخویصره التمیمی [ و اسمه حُرقوص ] فقال: اعدل یا رسول الله! فقال: ویلک! فمن یعدل اذا لم اعدل [ قد خبتُ و خسرتُ ان لم اکن اعدل ]!(3) قال عمر رضی الله عنه: ایذن لی فیه أضرب عنقه! قال: دعه، فان له اصحاباً یحقر احدکم صلاته مع صلاتهم(4) و صیامه مع صیامهم(5) یقرأون القرآن لایجاوز تراقیهم، یمرقون من الدین کما یمرق السهم من الرمیه: [ ینظر الی نصله فلایوجد فیه شی ء، ثم ینظر الی رصافه(6)فمایوجد فیه شی ء، ثم ینظر الی نضیه و هو قدحه(7) فلایوجد فیه شی ء، ثم ] یُنظر الی قُذذه(8) فلایوجد فیه شی ء(9) قد سبق الفرث و الدم(10). آیتهم رجل اسود، احدی عضدیه مثل ثدی المرأه(11)، او مثل البضعه تدردر(12) [ و یخرجون علی حین فُرقه من الناس ](13). (امتاع الاسماع صص425 - 426). بشربن العمر در شعری در تفضیل علی بر خوارج آرد :
ماکان من اسلافهم ابوالحسن
ولا ابن عباس ولا اهل السنن
غر مصابیح الدجی مناجبُ
اولئک الاعلام الاعارب
کمثل حرقوص و من حرقوص
بقعه قاع حولها قصیص
لیس من الحنظل یُشتار العسل
ولا من البحور یصطاد الورل
هیهات ما سافله کعالیه
ما معدن الحکمه اهل البادیه.
(ضحی الاسلام ج3 ص144).
و رجوع به الاصابه قسم سوم ج2 ص60 شود. مورخان خلافهائی بقرار زیر به حرقوص نسبت داده گویند در مسجد پیغمبر بول کرد و جسورانه به پیغمبر گفت عادل باش و با زبیر مخاصمت ورزید و در سال 37 ه . ق. بدست علی (ع) در نهروان کشته شد. و حرقوصیه طائفه ای از خوارج به وی منسوبند که محمد بن جریر ایشان را در رساله ای رد کرده است. (الذریعه ج10 ص193).
(1) - صاحب المصاحف گوید: قال ابن ابی داود: هذا ذوالثدیه حرقوص بن زهیر العنبری من بنی تمیم. و العنبربن عمروبن تمیم بن رابن ادابن الیاس بن نصر. (کتاب المصاحف سجستانی چ بریل در لیدن ص159 س3 و 8).
(2) - قبضه المال؛ داد او را و التقبیض؛ اعطاء مال است.
(3) - این حدیث در صحیح بخاری ج4 ص200 است. و افزوده ها در میان کروشه نهاده شده.
(4) - در اصل: «صلاته مع صلاته».
(5) - در اصل: «صیامه مع صیامه».
(6) - الرصاف؛ قطعه تلوی فوق مدخل سنخ النصل فی عودالسهم.
(7) - النضی؛ هو من عودالسهم - اذ یکون عاری��ً - مابین موضع النصل و الریش.
(8) - قذذ سهم، جِ قذه؛ پر که بر تیر بسته شود، و در نسخهء اصل: «فی قذذه».
(9) - در اصل: «فلایری فیه شیئاً».
(10) - الفرث؛ آنچه در شکنبه از طعام باشد.
(11) - در اصل: «احدی یدیه کثدی المرأه».
(12) - در اصل: «او کبضعه تدردر». بضعه؛ قطعه ای از گوشت. تدردرت؛ ترجرجت؛ می آید و می رود.
(13) - در اصل: «یخرجون علی فرقه من المسلمین»، که پس از «سبق الفرث و الدم» آمده است.
اینستاگرام جدول آنلاین
کانال تلگرام جدول آنلاین

موارد بیشتر