حضض

«لغت نامه دهخدا»

[حُ ضُ / ضَ] (ع اِ) داروئیست تلخ. حضظ. جُدُل. حُضد. حضذ. حظظ. حذل. (مهذب الاسماء). حذال. و آن بر دو نوع است: هندی و عربی. عربی آن عصارهء آسر، یعنی خولان است که آنرا کحل خولان و حضض مکی نیز خوانند(1) و هندی عصارهء فیلز هرج، یعنی راس هندی است و بهندی رسوت نامند و هر دو جهت اورام رخوه و غیره بکار است. صاحب تحفه گوید: بهترین انواعش مکی است و سرد و خشک است در اول، روشنی چشم بیفزاید و شقاق را دفع کند و سحج را نفع دهد. (تحفهء حکیم مؤمن). دیسقوریدوس گوید: لوقیون(2) اسم درختی است خاردار با شاخه های به درازای سه ذراع و بیشتر و بر آن برگها باشد زفت و سخت مانندهء برگهای بُقس [ شمشاد ] با ثمری شبیه بفلفل سیاه. تلخ مزه و املس و پوست درخت زرد است برنگ شیره و عصارهء لوقیون که با آب خلط کرده باشند و ریشه های بسیار دارد از هر سوی و در بلاد ماقدونیا(3) و بلاد لوقیا(4) و در اماکن دیگر بسیار باشد و بیشتر در زمینهای سنگلاخ روید. ماسرجویه گوید: لوقیون یا فیل زهرج بر سه گونه است: نوعی هندی و نوعی عربی، و چون حُضض مطلق گویند مراد نوع عربی آن است و قسم سوم را از چوب زرشک(5) حاصل کنند. یعنی بگیرند چوب زرشک را و نیک در آب بجوشانند تا تمام قوت چوب گرفته شود سپس بپالایند و آب پالوده، بار دیگر بجوشانند تا آنگاه که رنگ سرخ گیرد. همه انواع ثلاثه میان حرارت و برودت، یعنی معتدل و قابض باشند و خاصه نوع هندی در محکم کردن ریشهء موی از دیگر انواع بهتر است و حضضی را که از زرشک گیرند، برای اورام نافع تر باشد و قوت او قوت دم الاخوین(6) است و رطوبات و دیگر اعضا را خشک کند و بدیغورس(7) گوید: خاصیت حضض و نفع آن در اورام رخوه و حرارت و نفاخات جسد و قطع خون باشد. و طبری گوید: طلاء آن برای رویانیدن موی نافع است و سندهشار(8) گوید: فیل زهرج در دردهای چشم و آماسها و خوره و بواسیر و ریشها سودمند است. و ابن ماسه گوید: نافع است گزیدگی هوام و اورام بیخهای ناخن را و رازی گوید: غرغرهء آن درخناقها مفید است و ابن البطریق گوید: طلای آن در موضع گزیدگی سگ هار نافع است، بدین معنی که موضع گزیدگی تا بن آن از حضض پر کنند و بعض دیگر گفته اند که آشامیدن آن هر روز نیم مثقال با آب سرد برای این بلیه، یعنی گزیدگی سگ هار سود دارد. (از ابن البیطار). || نام دارویی است که از بول شتر کنند. رجوع به تحفهء حکیم مؤمن و اختیارات بدیعی و ترجمهء صیدنه شود.
(1) - Lycium barbarum.
(2) - Lycium barbarum.
(3) - Macedoine.
(4) - Lycie.
(5) - Epine - vinette.
(6) - Sang dragon.
(7) - Badighoras.
(8) - Sindhechar.
اینستاگرام جدول آنلاین
کانال تلگرام جدول آنلاین

موارد بیشتر