حیا

«لغت نامه دهخدا»

[حَ] (از ع، اِ) فراخی سال و حال. || باران. و بمد آخر [ حیاء ] نیز آمده. (منتهی الارب) (اقرب الموارد). باران بهاری. (دهار). باران که زمین زنده کند. (مهذب الاسماء). || گیاه از آنجا که از باران ناشی میشود. || پیه و روغن. (اقرب الموارد). || شرم. (آنندراج). در تداول فارس زبانان، به معنی حیاء و شرم و آزرم باشد و آن انحصار نفس است در وقت استشعار ارتکاب قبیح جهت احتراز و استحقاق مذمت. (نفایس الفنون) :
شرم از اثر عقل و اصل دین است
دین نیست ترا گر ترا حیا نیست.
ناصرخسرو.
پیش این الماس بی اسپرمیا
کز بریدن تیغ را نبود حیا.مولوی.
- باحیا؛ آنکه دارای حیا باشد :
باحیا گفت او مرا و چشم من روشن بدو
هرکه روشن دیده تر شد بیشتر دارد حیا.
سنائی.
- بی حیا؛ کسی که فاقد حیا باشد :
دوم پرده بر بیحیائی متن
که او میدرد پردهء خویشتن.سعدی.
-بی حیائی؛ بی شرمی. هرزگی.
-امثال: حیا در چشم است.
در گدا حیا نبود؛ گدا حیا ندارد.
یک جو از حیا کم کن و هرچه میخواهی بکن.
- حیازده؛ شرمسار. (آنندراج) :
چنین حیازده رفتی بسیر باغ و نداشت
رخ نزاکت شرم تو تاب خندهء گل.
غیاض (ازآنندراج).
- حیا کردن؛ شرم داشتن. استحیاء.
اینستاگرام جدول آنلاین
کانال تلگرام جدول آنلاین

موارد بیشتر