«لغت نامه دهخدا»
(اِ) هیز. نامرد. ملوط. مخنث. (ناظم الاطباء). عباس اقبال در حاشیهء فرهنگ اسدی چنین آرد: در نسخهء نخجوانی آمده: هیز مخنث را و بغاء را گویند و حیز نیز گویند. اما بزبان پهلوی حرف حاء کم آید، و بزبان پهلوی دول را هیز گویند. و در نسخهء سعید نفیسی چنین آمده: هیز و حیز هر دو مخنث باشد و بغاء نیز گویند. و در فرهنگ اسدی چاپی چنین آمده: هیز بغاء بود و مخنث را نیز گویند و گروهی هیز را حیز خوانند و «ح» در پارسی نادرست و بعبارت پهلوی دول گرمابه بان را هیز خوانند مگر هیز از این مشتق باشد. (حاشیهء فرهنگ اسدی چ اقبال). و در نشریهء دانشکده ادبیات تبریز آمده: حیز بر وزن چیز با حاء حطی صحیح نیست، زیرا کلمهء فارسی است و بشکل هیز (با های هوز) باید نوشته شود. صاحب فرهنگ رشیدی گوید: هیز؛ مخنث که مردم آن را حیز گویند. سپهر کاشانی در کتاب براهین العجم، باب یازدهم گوید: هیز مخنث بود و اینکه حیز بجای هاء حای بی نقطه نویسند غلط محض است چه این لغت پارسی است و در فارسی حای غیر منقوط نیامده است. با این حال صاحب بهار عجم آنرا بحای حطی ضبط کرده و بیت ذیل را به عبدالغنی قبول نسبت داده است: حذر ز صحبت زاهد حیات اگر خواهی که حیز باش و بزی دیر در جهان مثل است. (نشریهء دانشکدهء ادبیات تبریز سال دوم شماره 3). و مرحوم دهخدا گوید: اینکه این کلمه را با حاء حطی مینویسند ظاهراً بدین سبب است که اصل آن خیز با خاء معجمهء فوقانی است و امروز هم کردان آن را خیز (با خاء) گویند : چیمه(1) مال(2) برارمخنگی روغن درآرم زنه خیزه برارمکردش بزهر مارم زنکه بتخته بیفتیبحوض نقره بیفتی. (از یادداشت مرحوم دهخدا). همه با حیزان حیز و همه با گیجان گیج همه با دزدان دزد و همه با شنگان شنگ. قریع الدهر. گفتم همی چه گویی ای حیز گلخنی گفتا که چه شنیدی ای پیر مسجدی. گفتم یکی که مسجدیم چون نه غرمتم [ قرمطم ] گفتا تو نیز هم بچنین [ ...؟ ] زاهدی. چون حیز طیره شد ز میان ربوخه گفت بر ریش خربطان ریم ای خواجه عسجدی. عسجدی. با جحی گفت نوبتی حیزی کز علی و عمر بگو چیزی گفت با وی جحی که انده چاشت در دلم حب و بغض کس نگذاشت.سنایی. کسی از حیز سرگذشت نخواست.سنایی. فلسفی مرد دین مپندارید حیز را جفت سام یل منهید.خاقانی. -حیزپرست؛ دنیاپرست است. - حیزچشم؛ هرزه. که عفت چشم نگه ندارد. || آوندی در حمام که بدان آب بر بدن ریزند. (ناظم الاطباء). (1) - چیمه؛ شدم. (2) - مال؛ خانه است در زبان کردی.