خرط

«لغت نامه دهخدا»

[خَ] (ع مص)( 1) چشم زخم رسیدن به پستان گوسفند || منجمد و با زرداب بر آمدن شیر از پستان بجهت نشستن بر زمین نمناک ||رسن از دست کشندهء خود در کشیدن ستور و راه خود پیش گرفتن || دست فرومالیدن بر درخت تا برگ آن فروریزد( 2) (از کنایه از بس مشکلی کاریست چه ؛« دونه خرط القتاد » : منتهی الارب) (از تاج العروس) (از لسان العرب) (از اقرب الموارد) منه دون » دست بر این خار کشیدنست تا آن خارها از چوب باز شود و این کار از مشکلاتست و در عبارت « خرط » خاریست و « قتاد » مقصود آن است که خرط القتاد پایین تر و آسانتر از این امر است || تراشیدن چوب و برابر ساختن آن (از « هذا الامر خرط القتاد منتهی الارب) (از تاج العروس) (از لسان العرب) پوست از چوب باز کردن (دهار) : و بر سر آن دکه ستونها از سنگ خارا سپید بخرط کرده چنانک از چوب مانند آن بکنده گری و نقاشی نتوان کرد (فارسنامهء ابن بلخی ص 126 ) سرگشته چو گویم که سر و پای ندارم خسته بگه خرط و شکسته گه طبطاب خاقانی هر یک بمیانهء دگر شرط افتاده بشکل گوی در خرطنظامی || گذاشتن شتران را در چرا (از منتهی الارب) (از تاج العروس) (از اقرب الموارد) منه: قد خرط علینا الاحتلام؛ ای ارسل (هذا قول عمر رضی اللهعنه لما رأی منیاً فی ثوبه) (از منتهی الارب) (از تاج العروس ||) گائیدن (از منتهی الارب) (از تاج العروس) (از لسان العرب) منه: خرطت الجاریه || خوشه ای را چون انگور در دهان گذاشتن و چوب آنرا برهنه از دانه بیرون آوردن (از منتهی الارب) (از تاج العروس) (از لسان العرب ||) تیز دادن (از منتهی الارب) (از تاج العروس) منه، خرط بِاسته || روان کردن دارو شکم فلان را: خرط الدواء فلاناً || دراز کردن آهن چون عمود، منه: خرط الحدید || فرستادن بازی بشکار: خرط البازی || برگماشتن بندهء خود را بر ایذای || گیاه تر شتر را بر یخ زدن انداختن (از منتهی الارب) (از تاج العروس) (از لسان العرب) ای خرط الرطب آمده است « ضرب » و « نصر » است ( 2) - فعل ثلاثی مجرد این مصدر از باب « نصر » البعیر ( 1) - فعل ثلاثی مجرد این مصدر از باب.
اینستاگرام جدول آنلاین
کانال تلگرام جدول آنلاین

موارد بیشتر