خروش

«لغت نامه دهخدا»

[خُ] (اِ) بانگ و فریاد بی گریه (از برهان قاطع) (لغت نامهء اسدی) غریو (حاشیهء فرهنگ اسدی نخجوانی) (صحاح الفرس) فریاد نفیر نعره غیه آواز داد آوا (یادداشت بخط مؤلف) وعی عائهه صراخ (منتهی الارب) : چند بردارد این هریوه خروش نشود باده بر سرودش نوش راست گویی که در گلوش کسی پوشکی را همی بمالد گوش شهید بلخی وز آن پس یکی مرد بر پشت پیل نشستی که رفتی خروشش دو میل فردوسی برآمد یکی گرد و برشد خروش همه کر شدی مردم تیزگوشفردوسی ز درگاه طلحند برشد خروش ز لشکر همه کشور آمد بجوشفردوسی چو در شب خروش آمد از کرنای بجستند ترکان جنگی ز جایفردوسی سیاوش بدو گفت چون بود دوش ز لشکر گه گشن و چندین خروش فردوسی هم طبع را نبیذش فرزانه وار باشد تا نه خروش باشد تا نه خمار باشد منوچهری چنگ او در چنگ او همچون خمیده عاشقی با خروش و با نفیر و با غریو و با غرنگ منوچهری عاشق از دور بمعشوق خود اندرنگرید بخروشید و خروشش همه گوشی نشنید منوچهری بچرخ از همه شهر برشد خروش (گرشاسب نامه) ز کوس و تبیره برآمد خروش جهان شد پر از رامش و نای و نوش اسدی نوای مطرب خوش زخمه و سرود غنج خروش عاشق سرگشته و عتاب نگار مسعودی (از حاشیهء فرهنگ اسدی نخجوانی) چون خروش بوق شنیدی بیرون آی با سپاه (مجمل التواریخ و القصص) بنشان خروش زیور و بنشین ببانگ در کز بس خروش زارتر از پور آیمت خاقانی در جان سماع آویخته مستان خروش انگیخته نقل نو اینجا ریخته جام می آنجا داشته خاقانی این مربع خانهء نور از خروش صادقان چون مسدس خان زنبوران بر افغان آمده خاقانی بخدمت بر زمین غلطیده چون خاک خروشی برکشید از دل شغبناکنظامی سخن چون زآن بهار نو برآمد خروش بیخود از خسرو برآمدنظامی خروش چنگ رامشگر برآمد بخار می ز معده بر سر آمدنظامی بر سر آن مردم مجلس نیوش مرد خرگم کرده آمد در خروشعطار میان حلقهء صنوف وحوش در بانگ و جوش آمده و انواع سباع در زفیر و خروش (جهانگشای جوینی) همی بر فلک شد ز مردم خروش دماغ از تبش می برآمد بجوش سعدی (بوستان) بذکرش هرچه بینی در خروش است دلی داند در این معنی که گوش است سعدی (گلستان) نیشکری باش ز پرّی خموش چند زدن چون نی خالی خروش؟امیرخسرو بیا و کشتی ما در شط شراب انداز خروش و ولوله در جان شیخ و شاب انداز حافظ یا مکن بیهده از عشق خروش یا نظر زآنچه نه معشوق بپوشجامی هیعه؛ آنچه ترساند کسی را از آواز و خروش و فاحشه و مانند آن (منتهی الارب ||) فریاد با گریه (شرفنامهء منیری) (از برهان قاطع) افغان ناله زاری ضجه (یادداشت بخط مؤلف) : بیزارم از پیاله وز ارغوان و لاله ما و خروش و ناله کنجی گرفته تنهاکسائی خروشی برآمد ز ترکان بزار بر آن مهتران تلخ شد روزگارفردوسی پس آگاهی آمد سوی نیم روز بنزدیک سالار گیتی فروز که از شهر ایران برآمد خروش ز مرگ سیاو�� جهان شد بجوشفردوسی برفتند گردان بسیارهوش پر از درد با ناله و با خروشفردوسی وز آن پس هرآنکس که آمد بهوش همی گفت با ناله و با خروشفردوسی همه کوه با ناله و با خروش همه سنگ خارا برآمد بجوشفردوسی چون سلطان را سلامت یافتند خروش و دعا بود از لشکری و رعیت (تاریخ بیهقی) فردا زین خواب چو آگه شوی سود نداردْت خروش و فغانناصرخسرو و نوحه می کرد و زارزار می گریست و خروش و ناله از مهاجر و انصار برآمد و می خروشیدند (قصص ص 24 ) هر ساعت این خروش برآید مرا ز دل کای عم بسوختم ز غم ای عم بسوختم خاقانی پس بدست خروش بر تن دهر چاک زن این قبای مُعْلَم را ( خاقانی گوئی زبان صبر چه گوید در این حدیث گوید مکن خروش بعمدا من آن کنم خاقانی (دیوان چ سجادی ص 789 همچو نی دل پرخروش و تن نزار جزوجزوم نوحه گر دارم ز توعطار چنان خسب کآید فغانت بگوش اگر دادخواهی برآرد خروش سعدی (بوستان) چو حاتم به آزادگی سر نهاد جوان را برآمد خروش از نهاد سعدی (بوستان ||) ندا : منادی گری برکشیدی خروش که ای نامداران با فر و هوشفردوسی خروشی برآمد ز درگاه شاه که ای پهلوانان ایران سپاهفردوسی خروشی برآمد ز پیش سپاه که ای نامداران زرین کلاه ز لشکر کسی کو گریزد ز جنگ اگر شیر پیش آیدش یا پلنگ بیزدان که از تن ببرّم سرش بر آتش بسوزم تن بی سرشفردوسی بفرمود کردن بدر بر خروش که ای نامداران با فر و هوش فردوسی || غوغا شور (از غیاث اللغات) وَعْواع غَیْطَلَه (منتهی الارب) : مرا گفت در خواب فرخ سروش که فرّش نشاند از ایران خروش فردوسی خروش و جوش تو ازبهر بود و نابود است که از سرود گروهیست شورش و غوغا خاقانی || آواز حشره (یادداشت بخط مؤلف) : بانگ زلّه کر بخواهد کرد گوش هیچ ناساید بگرما از خروش رودکی (|| نف مرخم) خروشنده (از شرفنامهء منیری||) (حامص) عمل خروشیدن (یادداشت بخط مؤلف (||) فعل امر) امر از خروشیدن (از شرفنامهء منیری) - باخروش؛ بافریاد باصدا پرصدا و پرجنجال - بی خروش؛ بی صدا آرام ساکت -خروش آمدن؛ صدا آمدن فریاد آمدن : چو آمد بر کاخ کاووس شاه خروش آمد و برگشادند راهفردوسی - خروش برآمدن؛ صدا درآمدن فریاد برآمدن : خروشی برآمد میان سران دل هر کسی تیره گشت اندر آنفردوسی چو خورشید برزد سر از تیره کوه خروشی برآمد ز هر دو گروهفردوسی همگان مرد و زن زمین بوسه دادند و همچنین قلعتیان بر بامها به یکبار خروش برآمد (تاریخ بیهقی ||) - ندا کردن : خروشی برآمد ز درگاه شاه که اسب سرافراز شاهان بخواهفردوسی خروشی برآمد ز درگاه شاه که ای نامداران ایران سپاهفردوسی - خروش برآوردن؛ فریاد برآوردن : خروشی برآورد بر سان ابر که تاریک شد مغز و جان هژبرفردوسی - خروش برخاستن؛ فریاد بلند شدن - خروش برکشیدن؛ فریاد زدن : خروشی برکشیدی تند تندر که موی مردمان کردی چو سوزن منوچهری - خروش تراویدن؛ فریاد برآمدن : خروش ناتوانی می تراود از شکست من زبان سرمه آلود است موی خویش چینی را میرزا بیدل (از آنندراج) - خروش جرس؛ بانگ جرس : بفرمود کآتش مسوزید کس نباید که آید خروش جرسفردوسی - خروش چکاو؛ ناله و فریاد چکاو : چو خورشید برزد سر از برج گاو ز هامون برآمد خروش چکاوفردوسی - خروش خروس؛ بانگ خروس : چنین گفت موبد که یک روز طوس بدانگه که خیزد خروش خروسفردوسی بدانگه که خیزد خروش خروس ببستند بر کوههء پیل کوسفردوسی - خروش زدن؛ فریاد زدن : دل چو ز درد درد تو مست و خراب میشود عمر وداع می کند عقل خروش می زند عطار - خروش کردن؛ فریاد کردن : تا شیر در میان بیابان کند خروش تا مرغ در میان درختان کند صفیر منوچهری ملاعین حصار غور برجوشیدند و بیکبارگی خروش کردند سخت هول که زمین بخواست درید (تاریخ بیهقی) تو از دوپیکر و خرچنگ چون خروش کنی که بد کنند بتو چون نیند جاناورمسعودسعد خروش کردم و گفتم بهوش بی بی نیست عثمان مختاری دریای دلش چو جوش می کرد از گرمی خود خروش می کرد امیرحسینی سادات || - ناله و زاری کردن - خروش کمان؛ فریاد کمان : شما تیغها در نیام آورید بر آیین شمشیر جام آورید بجای خروش کمان نای و چنگ بسازید با باده و بوی و رنگ فردوسی - در خروش آمدن؛ بفریاد آمدن : دوری از بط در قدح کن پیش از آنک در خروش آید خروس صبح بامسعدی.
اینستاگرام جدول آنلاین
کانال تلگرام جدول آنلاین

موارد بیشتر