«لغت نامه دهخدا»
[اَ لُدْ دی] (اِخ) عبدالله حسینی. خواندمیر در حبیب السیر نام وی را در ذیل سادات و مشایخ و علمای زمان سلطان حسین میرزا بایقرا (863 - 912 ه . ق.) بدین سان آورده است: امیر سید اصیل الدین عبدالله حسینی و او را به صفتهای اصالت و وفور جلالت و قدمت دودمان و فزونی پارسایی و دینداری و پرهیزگاری ستوده و از دیگر عالمان و بزرگان برتر شمرده و هم او را در دانشهای تفسیر و حدیث و انشا و فن تألیف بی همتا دانسته است. سپس گوید: وی در روزگار سلطنت سلطان حسین میرزا از شیراز که وطن اصلی بود به هرات رفت و در آنجا اقامت گزید و هفته ای یک بار در مدرسهء گوهرشادآغا به موعظه و ارشاد مردم می پرداخت و در هر ماه ربیع الاول دربارهء میلاد حضرت پیامبر (ص) خطابه ایراد میکرد. او راست: کتاب درج الدرر که مشتمل بر سیر حضرت پیامبر است. و رسالهء مزارات هرات. وی در 17 ربیع الاَخر سنهء ثلث و ثمانین و ثمانمائه (883 ه . ق.) درگذشت و سلطان حسین میرزا فرمان داد وظیفه و مستمری او را به فرزندانش اعطا کنند. (از حبیب السیر چ خیام ج4 ص334). و در ص359 همان جلد در ذیل احوال امیر جمال الدین عطاءالله می نویسد: و آن حضرت مانند عم بزرگوار خویش امیر اصیل الدین در علم حدیث بی نظیر آفاق گشته اند. و در حواشی «از سعدی تا جامی» بقلم آقای حکمت نیز کتاب درج الدرر فی سیر خیرالبشر را به سید اصیل الدین عبدالله الحسینی الدشتکی الشیرازی الهروی نسبت داده و نوشته اند: متوفی سنهء 783 ه . ق. و این شخص مؤلف رسالهء مزارات هرات است و سید اصیل الدین از سلسلهء رفیعهء سادات دشتکی شیرازی است... آنگاه می نویسد: و این سید و برادرزادهء او در زمان ابوسعید گورکان از شیراز بهرات مهاجرت کرده اند. و در ذیل معرفی روضه الاحباب می نویسد: تألیف برادرزادهء سید اصیل الدین سابق الذکر موسوم به میرجمال عطاءاللهبن فضل الله الحسینی الدشتکی الشیرازی الهروی. سپس به حبیب السیر ج3 جزو 3 صص 335 - 348 و مجالس المؤمنین قاضی شوشتری مجلس پنجم ص227 و روضات الجنات فی احوال العلماء و السادات ص469 و امل الآمل فی علماء جبل عامل رجوع داده اند. (از سعدی تا جامی ص472). و قاضی نورالله در ص 133 مجالس المؤمنین چ قدیم تهران تاریخ وفات اصیل الدین را هفدهم ربیع الاول سنهء ثلاث و ثمانمائه (803 ه . ق.) نوشته و گوید در زمان سلطان ابوسعید از دارالملک شیراز که وطن اصلی آن جناب است به هرات تشریف آورده و هفته ای یک بار در مدرسهء مهدعلیا گوهرشادآغا به موعظه و نصیحت خلایق میپرداخت و دو کتاب درج درر و رسالهء مزارات هرات را به وی نسبت میدهد و در شرح حال امیر جلال الدین عطاء المحدث الدشتکی الشیرازی اصیل الدین را مانند خواندمیر که مأخذ اصلی است عم جمال الدین میداند و تصریح نکرده است که با عم خود مهاجرت کرده است. و در فهرست کتابخ��نهء اهدائی سیدمحمد مشکوه گردآوردهء ع. منزوی ج2 ص582 نیز که به تفصیل دربارهء این خاندان گفتگو شده است ننوشته اند اصیل الدین و برادرزادهء او با هم به هرات مهاجرت کرده اند بلکه آورده اند: برادر پدر او (جمال الدین) اصیل الدین عبدالله دشتکی شیرازی (17 ربیع الاول 883 ه . ق.) نگارندهء مزارات هرات میباشد که در روزگار سلطان ابوسعید گورکان (855 - 873 ه . ق.) از شیراز بهرات آمد. و باری آنچه مسلم است تاریخ وفات وی که در حاشیهء «از سعدی تا جامی» 783 ضبط شده صحیح نیست و ممکن است غلط چاپی باشد که به تصحیح آن توفیق نیافته اند. همچنین تاریخ 803 که در مجالس المؤمنین آمده نیز با تاریخ حبیب السیر 80 سال اختلاف دارد و درست نیست، چه گذشته از اینکه حبیب السیر یا مأخذ اصلی صحیح تر بنظر میرسد اگر اصیل الدین در 803 درگذشته باشد چگونه وی در روزگار سلطان ابوسعید که از 855 تا 873 ه . ق. سلطنت میکرده به هرات آمده است. احتمال هم نمیرود که تاریخ وفات این اصیل الدین با تاریخ وفات اصیل الدین عبدالله بن علی بن ابی المحاسن شیرازی اشتباه شده باشد زیرا این اصیل الدین در 685 درگذشته است.