بال

«لغت نامه دهخدا»

(اِ) نوعی از ماهی فلوس دار بسیار بزرگ باشد و آن در دریای زنگ بهم میرسد و فساد بسیار میکند و گوشت آن خوشمزه بود. (برهان قاطع). بال و وال از لاتینی بالنا(1)بمعنی «در آب رونده» و در یونانی فالائینا(2)، در فنیقی بعلیم بمعنی آقای دریا، در تازی بال و باله و در فرانسه بالن (3) و در آلمانی وال(4) و در انگلیسی وال(5) آمده است، عنبر از مثانهء این جانور دریائی گرفته میشود و آن با نهنگ اختلاف بسیار دارد. (از حاشیهء برهان قاطع چ معین). یک قسم جانور ماهی شکل بسیار بزرگ و عظیم الجثه که از طایفهء پستانداران است و از همهء حیوانات بری و بحری بزرگتر و قد آن از 20 تا 30 گز است. (ناظم الاطباء). قسمی ماهی بزرگ که گوشتش لذیذ است. (فرهنگ شعوری). نوعی از ماهی بزرگ که آنرا وال گویند. (آنندراج). وال که بس عظیم الجثه است. (از انجمن آرای ناصری). وال. فال. آوال. آفال. شال. آل. والی. اوک. اکیال. بالام. (همهء این صور مصحف کلمهء یونانی بالائنا است). (یادداشت مؤلف). جمل البحر. (یادداشت مؤلف). معرب بالنای یونانی بصورت های بال، وال، فال، اوال، افال، شال، آل، والی، اول، اوک، واک، اکیال، بالام آمده است و هم عرب او را جمل البحر خوانده است. (از نشوء اللغه ص82). باله و آن ماهیی است در دریای بزرگ که طول آن به پنجاه ذراع میرسد و به آن ماهی عنبر نیز گویند و این کلمه عربی نیست، کشتی نشینان آنرا وال گویند و ظاهراً معرب آن بال است. (از المعرب جوالیقی ص52). بالن ها که نوعی از بال ها هستند معمو دارای سری پهن هستند و گاهی طول آنها به 25 گز و وزنشان به 150000 کیلوگرم میرسد. معمو بالن های کوچک و نوزاد شش گز طول و شش هزار کیلوگرم وزن دارند و در کنار مادر خود زندگی میکنند تا موقعی که بتوانند خود تغذیه کنند. تغذیهء بالن معمو از حیوانات کوچک دیگر دریائی است چه باوجود دهان گشاد، حنجرهء بسیار کوچکی دارد. نوع خاص قابل صید آن در دریاهای قطبی زندگی میکند. با وجود وزن و طول زیاد حیوانی چابک و چالاک است و گاهی سرعت حرکت آن به 8 هزارگز در ساعت میرسد. بسیار نیرومند و قوی است و سابقاً کشتیها و قایق ها از آسیب او در امان نبودند. معمو هر دویا سه دقیقه یکبار تنقس میکند معذلک گاهی میتواند ربع ساعت را متوالیاً در زیر آب بماند. عنبر در دستگاه دفعی نوعی بال به نام کاشالوت(6)تولید میشود، غالباً عنبر را که این جانور از خود دفع میکند در کنار دریاها پیدا میکنند، و وزن یک توده عنبر تا نود کیلو گرم هم دیده شده است. (از خرده اوستا ص141).
(1) - Balaena.
(2) - Falaina.
(3) - Baleine.
(4) - Wal.
(5) - Whale.
(6) - Cachalot.