بطالسه

«لغت نامه دهخدا»

[بَ لِ سَ] (اِخ) جِ بطلمیوس. بطلمیوسها. بَطالِمَه (قفطی). یا لاکیدها، این سلسله پس از اسکندر توسط بطلمیوس اول(1)در مصر تأسیس شد و از 309 تا 30ق. م. سلطنت کردند. رجوع به بطلمیوس و بطالمه شود. بطالسه یا لاگیدها پس از مرگ اسکندر که منازعه بر سر جانشینی او مابین سردارانش درگرفت پدید آمدند. سرداران وی ایالت او را مابین خود تقسیم کردند و هر سرداری که دارای ایالتی شد خود را صاحب آن دانست و دولت اسکندر بمرور رو بنیستی رفت و جانشینان او رسماً از 306ق. م. به بعد خود را پادشاه میخواندند و پس از محو آن تیگون در 301ق. م. و تقسیم مستملکات او مابین سرداران دیگر اسمی از دولت اسکندر نیست و بر خرابه های او چهار دولت جدید بوجود می آید که یکی از آنها به بطالسه یا بطلمیوسها در مصر و لیبیا حکومت کردند. این سلسله نام خود را از بنیان گذار این سلسله بطلمیوس یا بطلمیوس لاغوس یا لاگوس(2) که اص مقدونی بوده گرفته و از 306ق. م. بمدت 276 سال چهارده تن از این خاندان بر مصر حکومت کردند و سلسلهء آنها به بطالسه مشهور شد بترتیب زیر:
بطلمیوس اول، سوتِر یا لاغوس یا لاگوس، 306-283 ق.م.
بطلمیوس دوم، فیلاذلفوس «قفطی» یا فیلادلف(3) 285-246 ق.م.
بطلمیوس سوم، اُوِرْگِت «نیکوکار» پسر فیلادلف، 247-221 ق.م.
بطلمیوس چهارم، فیلوپاتُر 221-204 ق.م.
بطلمیوس پنجم، اِپی فان پسر بطلمیوس چهارم، 203-181 ق.م.
بطلمیوس ششم، فیلومتر، 181-146 ق.م.
بطلمیوس هفتم، اِوْپاتُر «اورگت دوم» 146-117 ق.م.
بطلمیوس هشتم، سوتر دوم لاتیرا(4) 117-81 ق.م.
بطلمیوس نهم، اسکندر سوم.
بطلمیوس دهم، اسکندر دوم، سوتر دوم 89 ق.م.
بطلمیوس یازدهم، اسکندر اول 107-88 ق.م.
بطلمیوس دوازدهم برنیس سوم، 80 ق.م.
بطلمیوس سیزدهم، اُلِت(5) 80-51 ق.م.
طرز حکومت بطالسه یا لاکیدها در مصر: در این باره دو عقیدهء مختلف وجود دارد یکی آنکه تا بتوانند ثروت این کشور را بیرون بکشند و با این اندوخته بحریه و قشون نیرومند ترتیب دهند و در سیاست بین المللی دریای مغرب (مدیترانه) اهمیت یابند و مصر از نظر آنها جزء منبع عایدات آنها نبود و هدف بطلمیوسهای مصر در خارج از مصر وسیلهء جهانگیری در خارج مصر بود. نظر دیگر این است که از مصر دولتی قوی و با ثروت تشکیل دهند تا بتوانند در مقابل حملات خارجی مقاومت کنند و لذا نیرومندی و ثروت مصر مقصود بوده است. و حکومت بطالسه در مصر طوری تشکیلات خود را ترتیب داده بود که هرچه بیشتر بتواند ثروت این کشور را بدست آورد و علت عمدهء شورش مصریها علیه ایرانیان تحریکات و دست پنهانی یونانیها بود. حکومت بطالسه در مصر استبداد صرف بود بطلمیوس یا فرعون مقدونی بر جان و مال و روح مصریها حکومت میکرد و معتقد است مصریها هم که فراعنهء خود را خدا میدانستند کار بطالسه را برای خدایی بر مصریها ��سان ساخته بودند. ترتیب ادارات بطالسه ترکیبی بود از وضع ادارات مصر قدیم و با شرایط تسلط بطالسهء مقدونی بر مصر تا بتواند هدف آنها را که بیرون کشیدن ثروت مملکت باشد تأمین نماید وگرنه بطالسه چیز تازه ای در زندگی مصریها داخل نکردند و وضع آنها را بهمان حال سابق باقی گذاشتند. شهر اسکندریه در زمان بطالسه مرکز علوم و فنون شد و بطلمیوس اول در شهر مزبور یک کتابخانه و یک موزه تأسیس کرد که بعدها اهل تحقیق بدانجا روی آوردند و از آن استفاده کردند. (نقل بمعنی و اختصار از ایران باستان). و رجوع به حبیب السیر ج1 ص215 و قاموس الاعلام ترکی ج1 و ایران در زمان ساسانیان ص294 و حکمت اشراق ص306 و تاریخ علوم عقلی در تمدن اسلامی، و قفطی شود.
.
(یونانی)
(1) - Ptolemees. Ptolemaios
(2) - Ptolemaios Soter. Lagos.
(3) - Philadelphos.
(4) - Soter II Lathyra. بمعنی دوستدار خواهر، زیرا
(5) - Aulete. خواهرش را تزویج کرد.