بیستگانی

«لغت نامه دهخدا»

(ص نسبی، اِ مرکب) منسوب به بیستگان. || ماهیانه که بنوکر دهند. (رشیدی). مواجب لشکریان و جیره و ماهیانهء نوکران و هرچیزی که بجهت ایشان مقرر کرده باشند. (برهان). ماهیانه و مواجب که به لشکریان و چاکران مقرر کرده باشند. (از انجمن آرا). مواجبی بوده است که سالیانه چهار بار به لشکر می داده اند و این رسم دیوان خراسان بوده است. (مفاتیح العلوم ص42). این کلمه را بعربی «العشرینیه» میگفته اند و شاید پولی بوده است به وزن بیست مثقال چنانکه هزارگانی بمعنی هزار مثقال میگفته اند. (تاریخ بیهقی چ فیاض ص59): رزق؛ بیستگانی لشکر. عشرینیه. (مهذب الاسماء) :
به بخشش و گر بیستگانی بود
همه بهر او زرّ کانی بود.فردوسی.
ز بهر تقرب قوی لشکرت را
سپهر از ستاره دهد بیستگانی.فرخی.
سپاهی است او را که از دخل گیتی
بسختی توان دادشان بیستگانی.فرخی.
یکی را ز بن بیستگانی نبخشی
یکی را دوباره دهی بیستگانی.
منوچهری (دیوان چ دبیرسیاقی ص138).
یکساله بیستگانی کوتوال و پیادگان بدادند. (تاریخ بیهقی چ ادیب ص 560). برات لشکر بیستگانی به بوسهل اسماعیل روان شد. (تاریخ بیهقی چ ادیب ص 470). و بیستگانی نباید داد یک سال تا مال بخزانه بازرسد. (تاریخ بیهقی چ ادیب ص 258). و حاجب را گو که لشکر را بیستگانی تا کدام وقت داده است. (تاریخ بیهقی چ ادیب ص 54). لشکر او را بیستگانی ترتیب داد که در وجوه مهمات و عوارض حاجات صرف کنند. (ترجمهء تاریخ یمینی ص181). سپس سیستان بشورید... و سپاه بیستگانی خواست. (تاریخ سیستان). لیث علی بیستگانی و عطا همی داد و سپاه بر او جمع شد. (تاریخ سیستان). و احمدبن اسماعیل چهار بیستگانی سپاه را داد. (تاریخ سیستان).