پوران تروش

«لغت نامه دهخدا»

(اِخ) نام ساحری که در زمان خود مثل و مانند نداشت. (برهان قاطع). صاحب انجمن آرای ناصری گوید نام ساحری بود معاصر زردشت -انتهی. باید دانست که طبق سنت زرتشتیان شهادت زرتشت بدست یکتن تورانی بنام براترک رش(1)، برات رش(2)، برات رییش(3) و یا برادرش(4) (به اختلاف قرائت های پهلوی) انجام گرفت. نام این شخص در بندهش و زادسپرم ذکر شده و جزو پنج برادری که از خاندان کرپ(5) بودند معرفی شده است. در بهمن یشت فصل 2 بند 2 آمده: «زراتشت از اهورمزدا بیمرگی (جاودانی) خواست. اهورامزدا در پاسخ گفت: اگر من ترا جاودان سازم آنگاه تور برادرش، هم بیمرگ خواهد شد(6) و بنابراین رستاخیز هم ممکن نخواهد بود». در داستان دینیک (کتاب دینی پهلوی) آمده(7): «برادر کرش بهترین مردان (یعنی زرتشت) را بکشت». در سنت مزدیسنان آمده که در حین شهادت، در دست زرتشت مهرهء ستایشی (تسبیحی) بود و چون آن گجسته (ملعون) خواست وی را بکشد، زرتشت مهره بگسیخت و او را بسوزانید. طبق روایات داستانی، این واقعه در حملهء دوم ارجاسپ تورانی ببلخ صورت گرفت. در آن زمان گشتاسب در سیستان بود و در بلخ جز لهراسب پدر پیر و منزوی گشتاسب کس نبود. او نیز در جنگ کشته شد. تورانیان به آتشکدهء نوش آذر که مقام زرتشت بود رفتند و وی را با هشتاد هیربد دیگر بکشتند. فردوسی این واقعه را بتفصیل آورده است. مؤلف انجمن آرا گوید: « بعد از سی سال از حکومت گشتاسب، ارجاسپ از ترکستان بدارالملک بلخ تاخته لهراسپ را بکشت و تور براتور به آتش خانه آمد و زرتشت را از پای درآورد و مدت عمرش هفتاد و هفت سال بوده است.» (مزدیسنا و تأثیر آن در ادبیات پارسی دکتر معین صص79 - 80). و بدیهی است که (پوران تروش) مصحف نام تورانی مذکور است.
(1) - Bratrok - rech.
(2) - Brat - resh.
(3) - Brat - royish.
(4) - Brad - resh.
(5) - Karap. (6) - زیرا در علم ازلی چنین مقدر شده بود که او قاتل زرتشت باشد.
(7) - فصل 2 ص218 (ضمن کتب مقدس مشرق. وست).