تارتریک

«لغت نامه دهخدا»

(فرانسوی، ص، اِ)(1) اسیدی است که بصورت ملح پتاسیم در بیشتر گیاهان یافت می شود. از نظر شیمیائی اسید تارتریک دارای دو «فونکسیون»(2) اسید و دو «فونکسیون» الکل می باشد. فرمول خام آن چنین است: C4H6O6 و بوسیلهء «شل»(3) در سال 1770 م. کشف گردید. اختصاصاً این ماده از دُردهای متبلور و یا از دُرد شوری که در چلیک شرابها باقی می ماند بدست می آید. زبدهء دُرد خالص محلول است و آهک و «کلرور دو کالسیم» بر آن اثر می کند، بالنتیجه «تارتارات دو کالیسم» با مقداری آب حاصل می شود. اسید تارتریک جسم سخت و بلورهای آن منشوری شکل است، در آب محلول میگردد و ترش مزه می باشد و در170 درجه حرارت ذوب می شود. اسید تارتاریک در لابراتوارها و در کارخانه های سازندهء مشروبات گوارا بکار برده میشود. نمک های اسید تارتریک مخصوصاً در دواخانه ها مورد استعمال دارد. در داروخانه ها اسید تارتریک بصورت محلول لیمونادی (20 گرم در لیتر) مثل شربتهای خنک کننده مورد استفادهء بیماران قرار می گیرد. اسید تارتریک بفرمول: COOH - (CHOH)2- COOHبصورت تبلور شفاف خیلی مقاوم است. آب تبلور ندارد «؟». ترش مزه و نسبتاً مطبوع است و در 170 زینه ذوب می گردد. حلالیت آن بقرار زیر است:
آب 15 زینه 8/0 گرم در لیتر
آب 100 زینه3/0 گرم در لیتر
الکل 95 زینه3/3 گرم در لیتر
الکل 90 زینه7/2 گرم در لیتر
الکل 80 زینه0/2 گرم در لیتر
الکل 60 زینه6/1 گرم در لیتر
اتر اتیلیکغیرمحلول
گلیسیرینمحلول
اسید تارتریک در مقابل هوا و نور فاسد نمی شود. اسید تارتریک با املاح قلیایی خاکی، املاح فلزات سنگین، املاح سرب و پتاسیم عدم توافق دارد. اسید تارتریک را می توانند بدون فساد نگاهداری کنند ولی باید در نظر گرفت که کپک ها بسهولت در محلولهای آن رشد می نمایند. (کارآموزی داروسازی جنیدی صص 155- 156). اسید تارتریک در دانهء انگور بصورت املاح اسید تارتریک یا «تارتر»(4) دیده می شود «تارتر» عبارت از املاح اسید تارتریک می باشد و عبارت از دُرد قهوه ای رنگی است که در قعر بشکه های شراب پس از تخمیر انگور رسوب می دهد. (گیاه شناسی حبیب الله ثابتی ص 125).
(1) - Tartrique. .
(فرانسوی)
(2) - Fonction
(3) - Scheele. .
(فرانسوی)
(4) - Tartre