تشی

«لغت نامه دهخدا»

[تَ] (اِ)(1) خارپشت کلان را گویند که خارهای خود را مانند تیر اندازد و بعضی گویند به این معنی عربی است. (برهان). خارپشت بزرگ را گویند که خارهای ابلق سیاه و سفید دارد و چون کسی را بیند خود را حرکتی دهد، خارهای خود را مانند تیر پراند و فرورود و آن را چوله نیز گویند و صاحب برهان گفته بعضی گویند تشی عربی است و خطا کرده و فارسی دری است و در کل تبرستان این لغت و نام شایع است. (انجمن آرا) (آنندراج). خارپشت کلان تیرانداز. (ناظم الاطباء). بمعنی سغر است. (اوبهی). همان اسغر یعنی خارپشت که خارهای ابلق دارد و چون تیر بسوی مردم اندازد. (فرهنگ رشیدی). جانوری است ... که در پشتش مانند دوک خارهای سرتیزند. چون کسی قصدش کند خود را بیفشاند، خارها چون تیر جهند و در اندام قاصد نشینند و آن را جبروز و چزک و چیزو و چکاشه و ریکاشه و ریکاسه و زکاسه و سغر و سفر و سیخول و سغرته و سکاشه و سکر و سکرنه و روباه ترکی نیز گویند. بتازیش قنفذ ... نامند. (شرفنامهء منیری). اسدی در لغت فرس در ذیل «سکنه» آرد: خارپشت بود و داروا(2) نیز گویندش و تشی و مرنگو و جخو و بیهن و کوله نیز گویندش. (لغت فرس اسدی چ اقبال ص 506) :
ز هر جانور کان شناسد کسی
نبد چیز الا تشی بد بسی.(گرشاسبنامه).
تو این را سوی پارسی چون کشی
یکی شکنه خوانند و دیگر تشی
همه مرزهای خراسان تمام
مرنگوش خوانند و بیهن تمام.اسدی.
(1) - Porc - epic. (2) - راورا. (تصحیح در حاشیهء کتاب بخط مرحوم دهخدا).