تنجیدن

«لغت نامه دهخدا»

"[تَ دَ] (مص) بمعنی پیچیدن و درهم فشردن باشد. (برهان) (آنندراج) (ناظم الاطباء). درهم کشیدن و سخت و تنگ کشیدن. (ناظم الاطباء). شاید از ریشهء تنگ بمعنی ضیق، ترنجیدن و درهم فشردن. سخت بستن. تنگ بستن. (یادداشت به خط مرحوم دهخدا). فراهم فشاردن. (فرهنگ اسدی نخجوانی، یادداشت ایضاً). پیچیدن و فراهم فشردن باشد. (معیار جمالی چ دانشگاه ص64). دکتر معین در حاشیهء برهان آرد: تنجیدن بمعنی کشیدن و بستن و آشامیدن، اوستا «تنگ»(1)، (کشیدن). استی «تین جین، ای تین جون»(2)، (پهن کردن). بلوچی «تجنگ»(3)، (گستردن، کشیدن، توسعه یافتن). انتقال معنی کشیدن به معنی نوشیدن در «آهنجیدن» و «کشیدن» دیده میشود. هوبشمان مصدر مزبور را از ریشهء سانسکریت «تنک، تنج»(4)، پراکریت «تنکتی»(5)، (کشیدن) میداند. اسدی آورده است ترنج تنج باشد... (برهان ج1 ص516) :
مهر مفکن برین سرای سپنج
کاین جهان پاک بازی و نیرنج
نیک او را فسانه دارو شد(6)
بد او را کمرت نیک بتنج.
رودکی (از لغت فرس اسدی چ اقبال ص55).
بتنجید عذرا چو مردان جنگ
ترنجید بر بارگی تنگ تنگ.عنصری.
گهش میزن بپای کین و میکش
گهش میکش بدست قهر و می تنج.
(معیار جمالی چ دانشگاه ص66).
|| خشمگین گشتن. رنجیدن. اندوهگین شدن. (یادداشت به خط مرحوم دهخدا). پریشان شدن و دلتنگ گشتن. (ناظم الاطباء) :
بسی راندی از گفت بی سود خنج
کنون پاسخ از بخت یابی متنج.
اسدی (یادداشت به خط مرحوم دهخدا).
|| باهم غلطاندن. || افتادن. (ناظم الاطباء). رجوع به تنج شود.
(1) - thang.
(2) - tinjin, itinjun.
(3) - tajenag.
(4) - tanc, tanj.
(5) - tanakti. (6) - ن ل: شده."