مششدر

«لغت نامه دهخدا»

[مُ شَشْ دَ] (ص) متحیر، مأخوذ از ششدر و این لفظ تراشیدهء فارسی زبانان عربی دان است. (آنندراج) (غیاث) (بهار عجم). صیغهء برساختهء هم وزن اسم مفعول باب رباعی مجرد. ششدرشده. از حرکت دادن مهره ها بازمانده به علت بسته شدن شش خانه مقابل بوسیلهء مهره های حریف :
نقش سخن نخواند کس از کعبتین خاک
تا ره نیافت مهرهء من در مششدرش.
مجیرالدین بیلقانی.
کم زنان نرد دغا باختن آغاز کنند
مهرهء خصم بر امید مششدر گیرند.
مجیرالدین بیلقانی.
پاکی که از اوست مرکز خاک
چون مهره نهاده بر مششدر.
مجیرالدین بیلقانی.
مهرهء جان ز مششدر برهانید مرا
که شما نیز نه زین ضربه رهائید همه.خاقانی.
بر یک نمط نماند کار بساط ملکت
مهره به دست ماند و خانه شود مششدر.
خاقانی (دیوان چ سجادی ص189).
همه عاجز ششدر و مهره در کف
به همت مششدر گشایی نیابی.
خاقانی (ایضاً ص 417).
مهرهء گل شد زمین از روی مهر آن مهره را
بر بساط امر او نقش مششدر یافتند.
ظهیرالدین فاریابی (از آنندراج).
اگر شاه شطرنج را خانه نبود حکم مات نباشد مثالش چون مششدر نرد باشد. (راحه الصدور راوندی).
حوری که در مششدر خوبی جمال او
نه خصل و پنج مهره به ماه تمام داد.
اوحدی.
چو کعبتین چه سود ار هزار نقش برآری
که همچو مهرهء بدباز در مششدر نردی.
اوحدی.
و رجوع به ششدر شود.