مشکو

«لغت نامه دهخدا»

[مُ / مَ] (اِ) مشکوی. بتخانه. (برهان) (فرهنگ رشیدی). بتخانه را گویند. (فرهنگ جهانگیری) (از آنندراج). بتخانه و بتکده. (ناظم الاطباء) :
نه چون خسروانی نه چون تو بتا
بت و برهمن دید مشکوی گنگ.خسروانی.
مردی که سلاحی بکشد چهرهء آن مرد
بر دیدهء من خوبتر از صد بت مشکوی.
فرخی.
یکی بتخانهء آزر(1) دوم بتخانهء مشکو(2)
سدیگر جنت العدن و چهارم جنت المأوی.
منوچهری.
|| کنایه از حرم سرای پادشاهان و سلاطین هم هست. (برهان). حرمخانهء سلاطین. (فرهنگ رشیدی). حرمخانهء ملوک و سلاطین. (جهانگیری). حرم خانهء پادشاه را گویند. (آنندراج) (ناظم الاطباء). قصر :
من او را کنم از پدر خواستار
که زیبد به مشکوی ما آن نگار.فردوسی.
بفرمود تا خادمان سپاه
برند آن بتان را به مشکوی شاه.فردوسی.
چو ماه(3) اندرآمد به مشکوی شاه
سکندر بدو کرد چندی نگاه.فردوسی.
نهان برد جم را سوی کاخ ماه
به مشکوی زرین بیاراست ماه.اسدی.
شبستان چو بستان ز دیدار اوی
ز گفتنْش مشکوی مشکین ببوی.اسدی.
ملک را هست مشکویی چو فرخار
در آن مشکو کنیزانند بسیار.نظامی.
رقیبانی که مشکو داشتندی
شکرلب را کنیز انگاشتندی.نظامی.
به مشکو در نبود آن ماه رخسار
مع القصه به قصر آمد دگر بار.نظامی.
رجوع به مَشک شود. || کوشک و بالاخانه باشد مطلقاً، خواه کوچک و خواه بزرگ. (برهان). کوشک. (ناظم الاطباء). کوشک و آرامگاه. (لغت فرس اسدی چ اقبال ص529) :
اجازت ده کز آن قصرش بیارم
به مشکوی(4) پرستاران سپارم.نظامی.
|| بعضی بالاخانه کوچک را مشکو خوانند. || باغچه. || (اِخ) خلوتخانهء شیرین و خسرو را نیز گویند. (برهان) (از ناظم الاطباء) :
رفت شیرین ز شبستان(5) وفا
نقش مشکو و شبستان چه کنم؟
خاقانی (از حاشیهء برهان چ معین).
(1) - صاحب انجمن آرای ناصری آرد: از این بیت که صاحب جهانگیری شاهد آورده معنی بتخانهء مشهور مفهوم نمی شود، زیرا که آزر و مانی بتخانه نساختند که منسوب بدیشان کنند مگر معنی نگارخانه که دفتر نقاشی و صورتگری ایشان بوده آن را بتخانه گفتند.
(2) - مشکو در این ترکیب اضافی، حشو و یا ناشی از تساهل و یا بمعنی دوم و یا نام مکانی بوده که بر ما معلوم نیست، که در صورت دوم و سوم شاهد این معنی نخواهد بود.
(3) - روشنک.
(4) - بمعنی حرمسرا هم ایهام دارد.
(5) - ز شبیخون وفا.