«لغت نامه دهخدا»
[جادْ دَ] (ع اِ) معظم طریق و وسط آن. (اقرب الموارد). راه راست. ج، جَوادّ. (مهذب الاسماء). شاه راه. راه بزرگ. گذر. معبر. جَرَجَه. جَرَج. مَجَبَّه. (منتهی الارب). صاحب آنندراج آرد: جادّه بتشدید دال عربی؛ به معنی راه باریک و راه راست که در صحرا از آمد و رفت مردم پدید می آید و در فارسی اکثر به تخفیف دال مستعمل است : چو کار از دست بیرون شد چه سود از دادن پندم چو پای از جاده بیرون شد چه منع از رفتن راهم. سعدی. اندر این راه ار بدانی هر دو بر یک جاده ایم وندرین کوی ار ببینی هر دو از یک خانه ایم. سعدی. در کام زبانم الف الله است زین جادّه ام به شهر وحدت راه است انگشت شهادتی است هر مژگانم یا مصرع لااله الاالله است. محمدکاظم زرگر (از آنندراج). رگ تو جادّهء خون معتدل گردد زبان گزیده بیک گوشه نیشتر برود. صائب (از آنندراج). دارد از بس که به دل داغ عزیزان صحرا کرده از جادّه ها پاره گریبان صحرا. محسن تأثیر (از آنندراج). نی در طلب سمور و نی اطلس باش در دیدهء اعتبار خار و خس باش خواهی که سری برون کنی از منزل چون جادّه پامال کس و ناکس باش. ملامحسن گیلانی (از آنندراج). و خط، نبض، تار، زلف، کمند از تشبیهات اوست و با لفظ افکندن مستعمل است : جاده ها بر ره ز لعل واژگون افکنده ایم مطلب ما مبهم است از پیش پاافتادگی. میرزا طالب (از آنندراج). در بیابانی که وسعت خانه زاد نقش پاست پاره سازد کوشش شوقم کمند جاده را. ملاقاسم مشهدی (از آنندراج). پنجهء راحتم نشد شانه زلف پرپیچ جاده را مانم. ملاقاسم مشهدی (از آنندراج). ره طلب به قدم سعی میکند کوتاه به تار جادهء این دست نقش پاست گره. میرزا بیدل (از آنندراج). برق جولانی که گرم از صید این وادی گذشت بر طپیدنهای بغض جاده صحرا تنگ بود. محمدسعید اعجاز (از آنندراج). ز خط جاده شادم که بهر مشتاقان کتابتی است که از راه دور می آید. ملادرکی قمی (از آنندراج). اثر از آه بیحاصل بدل زخم خجالت زد ز خط جاده باشد تیغ در کف قاتل ما را. ارادتخان واضح (از آنندراج). || طریقه. شرع : کی را حبّ جاه از جادهء مستقیم به بیراه افکنده. (کلیله و دمنه). گر کنی یک چشم آدم زاده ای نصف قیمت لازم است از جاده ای.مولوی. اگر جز بحق میرود جاده ات در آتش نشانند سجاده ات.سعدی. اگر جاده ای بایدت مستقیم ره پادشاهان امید است و بیم.سعدی. سخنان بیرون از جاده بسیار گفتند مولانا در غضب شدند. (بخاری). -امثال: جادهء دزدزده تا چهل روز ایمن است.