جدال

«لغت نامه دهخدا»

[جِ] (ع مص) خصومت کردن باکسی. (منتهی الارب) (از آنندراج). سخت خصومت کردن. (از اقرب الموارد). با کسی واکاویدن بخصومت. (تاج المصادر بیهقی). پیکار. نبرد. رزم. جنگ. نزاع. مناقشه و خصومت. (ناظم الاطباء). جنگ و خصومت کردن. (غیاث اللغات). سختی در مخاصمت. گفتگو بر سبیل منازعت و مغالبت. خصام. داوری. جدل. مجادله. در عربی مرادف قتال است که از کشش و کوشش با کسی کاویدن بدشمنی و دشمنی کردن باشد. (برهان) :
کنون که نام کنه(1) بر دلم بتپید
چنان کجا دل بددل تپد بروز جدال.
آغاجی (لغتنامهء اسدی ص116).
|| گفتگو. بحث. خلاف، چنانکه در عقیدهء تاریخی یا علمی. (یادداشت مؤلف). در اصطلاح عبارت است از نزاعی که به اظهار مذاهب و تبیین آنها مربوط باشد. (از تعریفات جرجانی) : الحج اشهر معلومات فمن فرض فیهن الحج فلا رفث و لا فسوق و لا جدال فی الحج. (قرآن 2/197). و جادلهم بالتی هی احسن. (قرآن 16/125). قالوا یا نوح قد جادلتنا فاکثرتَ جدالنا فأتِنا بما تعِدنا اِن کنت من الصادقین. (قرآن 11/32). || در اصطلاح فقهی، یکی از اعمالی که بر شخص محرم ممنوع است و آن گفتن «لا والله و بلی والله» باشد. (شرایع الاسلام باب الحج). صاحب مسالک آرد: این تفسیری است که حضرت صادق و کاظم (ع) دربارهء جدال کرده اند و صاحب شرائع هم آن را اختیار کرده است. (حاشیهء شرایع، باب حج). بیستم از محرمات احرام، جدال است و مراد به آنچه فرموده اند گفتن «لا والله وبلی والله است». و ظاهر این است که جدال، مجادله و معارضه و گفتگوئیست در امری که یکی اثبات و دیگری نفی کند، پس در مقام نفی مطلبی که طرف اثبات کند قسم یاد کند و بگوید: «لا والله». یا در مقام اثبات مطلبی که طرف نفی نماید قسم یاد کند و بگوید «بلی والله». (از مناسک فیض قمی) :
از پس آن کس که تو خواهی برو
نیست مرا با تو جدال و مقال.ناصرخسرو.
... در هم افتادیم و داد فسق و جدال بدادیم. (گلستان).
- بی جدال؛ بی گفتگو. بی بحث. بی مجادله :
اسب آزت سوی بدبختی برد
زین ز بخت بد فرو نه بیجدال.ناصرخسرو.
- جنگ و جدال؛ زد و خورد. کشمکش.
(1) - در اصل کینه.