«لغت نامه دهخدا»
[جَ ذَ] (ع اِ) آنچه پیش از ثنی باشد، یعنی گوسپند و گاو بسال دوم در آمده. (منتهی الارب) (ناظم الاطباء) (از ذیل اقرب الموارد). گوسفند که بسال دوم باشد. (غیاث اللغات، از لطائف و منتخب). سال پیش از ثنی است و ثنی آن است از شتر پای بشش سال گذاشته و در اسب پای بچهار سال گذاشته، و در گوسفند و گاو آن است که پای به سه سال گذاشته باشد. (از شرح قاموس) (از قطر المحیط). از کره اسب آنچه پای بدو سال گذاشته باشد. (از صبح الاعشی ج2 ص30). آنچه بسال دوم درآمده از گوسفند. (کشاف اصطلاحات الفنون). گاو دوسالهء نر. (یادداشت مؤلف). || کرهء اسب بسال سوم. (منتهی الارب) (ناظم الاطباء) (از شرح قاموس) (از قطر المحیط) (غیاث اللغات). || گاو که بسال سوم باشد. (غیاث اللغات) (کشاف اصطلاحات الفنون). || شتر بسال پنجم. (صبح الاعشی ج 2 ص34). (منتهی الارب) (ناظم الاطباء) (از شرح قاموس) (قطر المحیط). ج، جُذعان و جَذعان و جِذاع و اَجذاع. (از منتهی الارب) (از قطر المحیط) (اقرب الموارد). مؤلف کشاف اصطلاحات اختلاف اقوال را چنین آرد: بفتح و ذال معجمه در لغت آنچه بسال سوم درآمده از گاو و اسب. و بسال پنجم درآمده باشد از شتر. و بسال دوم درآمده باشد از گوسپند. و به اصطلاح فقهاء، بره ای که بیشتر سال بر او گذشته باشد. چنانکه در منتخب و کنزاللغات آمده است و صاحب صراح گوید: جذع بدو فتحه آنچه بسال دوم درآمده باشد از گوسپند و بسال سوم از گاو و بسال پنجم از شتر. و در بعضی از کتب لغت آمده الجذع دوساله شدن گوسپند و گاو و آهو و اسب و پنجساله شدن اشتر. و مؤلف جامع الرموز در کتاب زکوه گوید: جذع، شتری که پنج سال از سن او گذشته باشد و در اصطلاح شریعت شتر چهارساله باشد چنانکه صاحب شرح عطاوی ذکر کرده، لکن در عامهء کتب فقه و لغت چهار تا انتهای پنجسالگی را جذع گویند زیرا انتهای پنجسالگی سن جوانی این قبیل حیوانات است و اصل معنی جذع هم جوان است و جذعه مؤنث جذع است. و مؤلف جامع الرموز در کتاب اضحیه گوید: جذع بدو فتحه در لغت از جنس میش آن را گویند که یک سالش تمام باشد و از بز آنکه پا در دوسالگی نهاده باشد. و از گاو آنکه داخل سه سالگی شده. و از شتر آنکه پن جساله باشد. و جز این نیز گفته اند چنانکه ابن الاثیر گفته است. و در شریعت ازمیش نزد اکثرآن است که از یک سال بیشتر داشته باشد چنانکه در کافی آمده است و صاحب محیط بیشتر از یک سال را اینطور تفسیر کرده که داخل ماه هشتم شده باشد. و صاحب خزانه گفته است که یعنی ششماه و اندی بیش از یک سال داشته باشد. و مؤلف شاهدی گفته که نزد فقهاء ششماه او تمام شده باشد و زعفرانی گفته که پیش از ششماهه یا هشت ماهه و یا نه ماهه باشد. و کمتر از آن را حمل گویند. (کشاف اصطلاحات الفنون). || جوان. (منتهی الارب) (آنندراج) (ناظم الاطباء). تازه جوان. (از اقرب الموارد) (��ز قطر المحیط). یقال: فلان فی هذا الامر جذع؛ یعنی نو درآمده. (منتهی الارب). یعنی فلان در این کار تازه درآمده است. (از قطر المحیط) (ناظم الاطباء). و منه قول ورقه بن نوفل: «یا لیتنی فیها جذع»؛ اَی لیتنی اکون شاباً حین تظهر نبوته حتی ابالغ فی نصرته. (اقرب الموارد). - الازلم الجذع؛ روزگار. (منتهی الارب). روزگار سخت پربلا. (ناظم الاطباء). دهر. (اقرب الموارد) : یا بشر لولم اکن منکم بمنزله القی یدیه علیّ الازلم الجذع. اخطل (از اقرب الموارد). - || اسد. (قطر المحیط) (از منتهی الارب). شیر بیشه. (ناظم الاطباء). برخی این ترکیب را به شیر تفسیر کرده اند ولی مورد اعتماد نیست. (از اقرب الموارد). - الدهر جذع ابداً؛ یعنی پیوسته جوان است. پیر نگردد. (منتهی الارب) (از ناظم الاطباء) :لاآتیک الازلم الجذع؛ اَی لاآتیک ابداً لانّ الدهر ابداً جدید کأنه فتی لم یسن. (اقرب الموارد). - ام الجذع؛ داهیه و بلا. (منتهی الارب) (ناظم الاطباء) (آنندراج) (از قطر المحیط). - ذهبوا جذع مذع، مبنیتین علی الفتح؛ یعنی پریشان و متفرق شدند، به هرسو. (منتهی الارب) (قطر المحیط) (از ناظم الاطباء).