جزع

«لغت نامه دهخدا»

[جِ] (ع اِ) گشت وادی و خم آن. (منتهی الارب) (ناظم الاطباء) (از تاج العروس). منقطع وادی، یا گشت یا خم یا جانب آن یا آنجا که وادی فراخ میشود، گیاهی برویاند یا نرویاند. (از متن اللغه). آنجا که وادی بریده شود یا آنجا که فراخ باشد، درخت برویاند یا نرویاند. (از تاج العروس). برگشت وادی. و جوهری تنها همین معنی را آورده است. (از اقرب الموارد) :
و ما جَزَعی بالجِزْع عن عبث ولا
بدا ولعاً فیها ولوعی و لوعتی.
فارض (از اقرب الموارد).
|| میانهء وادی و منقطع آن. (منتهی الارب) (ناظم الاطباء). میان وادی و منتهای آن. (آنندراج). برگشت وادی و میانه یا منقطع آن. (سه لغت است) و به گفتهء اصمعی، خم وادی. (از تاج العروس). یا خم فراخ از وادی که درختها رویاند. (منتهی الارب) (ناظم الاطباء). و برخی گویند: از وادی جز آنجا را که فراخ باشد و درختها رویاند جزع ننامند. (از متن اللغه) (از تاج العروس). و برای اثبات معنی فوق به این بیت لبید استناد شده است :
حفرت و زایلها السراب کأنها
اجزاع بئشه اثلها و رضامها.
چون کلمهء «اثل» که به معنی درخت است در آن آمده است. و برخی گویند: آنرا جزع گویند هرچند نبات نرویاند و به بیت زیر استناد کرده اند :
فکأنها بالجزع بین نبایع
و أولات ذی العرجاء نهب مجمع.
(از تاج العروس).
|| برخی گویند: آنجای از وادی که مستدیر و فراخ باشد. (از تاج العروس). || یا آنجای از وادی که درخت نرویاند و آنجا ریگ باشد. (منتهی الارب) (ناظم الاطباء) (از متن اللغه) (از تاج العروس از ابن الاعرابی). || محلهء قوم. (منتهی الارب) (ناظم الاطباء) (اقرب الموارد) (از تاج العروس) :
و صادفن مشربه و المسا -
م شرباً هنیئاً و جزعاً شجیرا.
کمیت (از تاج العروس).
|| زمین بلند که در پهلوی آن زمین هموار بوده باشد. || خانهء زنبور که در وی شهد نهد. ج، اَجْزاع. (منتهی الارب) (از متن اللغه) (از اقرب الموارد) (از ناظم الاطباء) (از تاج العروس). || همان جَزْع بفتح جیم بمعنی مهرهء یمنی که در او سفید و سیاه باشد. رجوع به جَزْع شود. خَلَنْج. (یادداشت مؤلف از بیرونی). || گردش روزگار. (دهار). گردش رود. (مهذب الاسماء نسخهء خطی).