حاذق

«لغت نامه دهخدا»

[ذِ] (اِخ) یکی از اطبا و شعرای پارسی گوی هند است. صاحب تذکرهء صبح گلشن گوید: حکیم محمد اسحاق بن علی حسین از اجلهء سادات قصبهء موهان مضاف بدارالامارهء لکنهو است. خوش فکر و بلندخیال و نکته جو و بکلیات و جزئیات علم و عمل طب ماهر و حاذق و بر انواع نظم علی الخصوص در نعت حضرت سرور کائنات علیه افضل السلام والصلوه بدقت و لطافت قادر و فائق. دیوان مدینهء نعت او که از آغاز تا انجام همه اش مدح و ثنای سیدالانبیاء صلی الله علیه و آله و سلم است بر فضل و کمالش دال و به این رهگذر ملقب بحسان الهند است. نزد ارباب کمال از مبدأ فیاض طبعی عرش پیما یافته و برای تعلم فن شاعری بخدمت مولوی محمد احسن بلگرامی شتافته خدایش زنده داراد که بسی مضامین تازه و نازک در مدینهء نعت از رشحهء خامه اش میبارد. او راست:
یا رب بنور چهرهء زیبای مصطفی
بنمای نور خویش ز سیمای مصطفی
خورشید نقطه ای است که آمد بروی روز
از خط آفتاب تجلای مصطفی
حسن پری بسلسله دارد ز زلف پای
دیوانه شد ز بسکه بسودای مصطفی
حاذق بجاه نعت عدیل تو در سخن
آمد محال عقل چو همتای مصطفی.
و نیز:
کمال محو جمال محمد عربی
جمال وقف کمال محمد عربی
یکی است خواب پریشان و جلوهء یوسف
بچشم محو خیال محمد عربی
سرشک آل بود لعل بی بها گر ریخت
ز دیده در غم آل محمد عربی
پری کنیز غلام محمد عربی
ادا (؟) غلام خرام محمد عربی
چه گویمت ز حسام محمد عربی
کف قضاست نیام محمد عربی.
و هم:
نور نظر جان رخ نیکوی محمد
عطر گل ایمان تن خوشبوی محمد
از طاق دلم شیشهء سودای حرم را
افکند هوای خم ابروی محمد.
*
از گران ارزی جنس و خوبی رویش مپرس
حسن خوبان را شکست از نقش پا بازارها.
*
یوسف بزر قلب دهد هر که فروشد
با نقد دو عالم سر سودای مدینه.
*
روغن ز گل طور کشیدند و زدندش
در کاگل آه دل شیدای مدینه.
*
حسن آفرین خودست خریدار مصطفی
نازم بحسن گرمی بازار مصطفی.
با آنهمه تمجید و تبجیل مؤلف صبح گلشن باید گفت که ذائقهء شعری ما ایرانیها به درک دقائق هند قادر نیست. ادوارد برون نیز نام شاعری هندی پارسی گوئی را به نام حاذق در کتاب خود آورده است بنقل از شبلی و گوید یکی از سیزده تنی است که صائب شعر آنها را پسندیده است و تضمین کرده که شاید همین حاذق مذکور تذکرهء صبح گلشن باشد. رجوع به تاریخ ادبیات برون ترجمهء رشید یاسمی ص 114 و 115 و 177 شود.
اینستاگرام جدول آنلاین
کانال تلگرام جدول آنلاین

موارد بیشتر