خرم

«لغت نامه دهخدا»

[خَ] (ع اِ) بینی کوه (از تاج العروس) (از لسان العرب) (از اقرب الموارد) (منتهی الارب ||) پوست تخم مرغ است که بجهت ادویهء عین مشغول کرده باشند (تحفهء حکیم مؤمن ||) پشته و یا بینی کوه که جدا شده باشد از دیگری (از لسان العرب) (از اقرب الموارد) (منتهی الارب ||) دماغه (از تاج العروس) (از اقرب الموارد) (منتهی الارب (||) مص) (اصطلاح عروض) افتادن فای فعولن و میم مفاعیلن در عروض (از ناظم الاطباء) در کشاف اصطلاحات فنون آمده: هو حذف المیم من مفاعیلن لیبقی فاعیلن فنقل الی مفعولن و یسمی اخرم (تعریفات جرجانی) حذف حرف اول از جزء است چنانچه در عنوان الشرف گفته، و در پاره ای از رسائل عروض عرب گوید: خرم افکندن اولین متحرک از وتد مجموع باشد در صورتی که جزء در صدر بیت واقع شده باشد پس اگر این عمل در فعولن سالم صورت گیرد آنرا عضب خوانند و خرم اعم از عضب و ثلم باشد - انتهی در رسالهء قطب الدین سرخسی آمده که خرم اسقاط اولْ وتد مجموع است، و در عروض سیفی آورده که خرم انداختن میم مفاعیلن است و چون فاعیلن کلمهء غیرمستعمل باقی ماند بجایش مفعولن نهند و آن رکن که در آن خرم واقع شود آنرا اخرم گویند، و در منتخب می گوید: خرم رفتن فای فعولن و میم مفاعیلن است پس در اختلاف عبارات امعان نظری کن (|| مص) باز کردن درز دوخته را (از تاج العروس) : اما علاج، آنکه جراحت بر او [ بر زبان ] آید و رباطی کوتاه گردد دستکاریست و بریدن آن رباط چندانکه زفان مسترخی نشود و اگر از بریدن ترسند که چون بسیار آید اولیتر آن باشد که خرم کنند و آن چنان باشد که ابریشمی بوزن اندر زیر آن رباط کشند به احتیاط و ببندند و رگها را گوش دارند تا در ابریشم و بند او نباشند تا بریده نشوند آن ابریشم را بگذارند و همی آزمایند تا آن روز که آن رباط بریده نشود و ابریشم برون آید (ذخیرهء خوارزمشاهی ||) شکافتن دیوار بینی را || بریدن و کم کردن چیزی را از کسی، منه: ماخرمت منه شیئاً (از لسان العرب) (از تاج العروس) (از اقرب الموارد) (منتهی الارب ||) خارج از راه شدن رهبر، منه: ماخرم الدلیل عن الطریق (از تاج العروس) (از لسان العرب) (منتهی الارب ||) افتاده افتادگی در کتاب و مانند آن (یادداشت بخط مؤلف).
اینستاگرام جدول آنلاین
کانال تلگرام جدول آنلاین

موارد بیشتر