«لغت نامه دهخدا»
[بِ مِلْ لا هِرْ رَ ما نِرْ رَ] (ع جمله با حذف متعلق، اِ مرکب). به اسم الله آغاز میکنم. بنام خدا. بنام خداوند بخشایندهء مهربان. بنام خداوند بخشایندهء بخشایشگر. جمله ای است مذهبی که در آغاز کارها برای دور کردن دیوان و شیاطین، برای تیمن و تبرک و برای اجرای مراسم مذهبی بکار برند. این جمله در اثر کثرت موارد استعمال مذهبی آن، بصورت یک کلمهء مرکب درآمده و در کتب مذهبی آن را بکلمهء «بسمله» تعبیر کرده اند همچنانکه جملهء «لاحول ولاقوه الا باللّه» را کلمهء «حوقله» خوانند، و جملهء «الحمدلله رب العالمین» را «حَمد لَه» گویند. و در تداول شعرای فارسی زبان جملهء «بسم الله الرحمن الرحیم» بصورت یک اسم درآمده و مسندالیه قرار گرفته است و در بسیاری از مثنویهای داستانی فارسی جای یک مصراع را گرفته است : بسم اللهالرحمن الرحیم هست کلید در گنج حکیم.نظامی. مؤلف تذکرهء هفت آسمان ابیات زیر را از مثنویها یاد کرده است که در آن جملهء کامل بسم اللهالرحمن الرحیم آمده است : بسم اللهالرحمن الرحیم حرف نخست است ز نظم حکیم. بسم اللهالرحمن الرحیم گیسوی مشکین نگار قدیم. بسم اللهالرحمن الرحیم زلف گرهگیر عروس قدیم. بسم اللهالرحمن الرحیم گوهر یکدانهء درج قدیم. بسم اللهالرحمن الرحیم نغمهء مرغان ریاض نعیم. بسم اللهالرحمن الرحیم هست ز گلزار الهی شمیم. بسم اللهالرحمن الرحیم مخزن اسرار خدای کریم. بسم اللهالرحمن الرحیم در غم و اندوه و مصیبت ندیم. بسم اللهالرحمن الرحیم غنچهء سربستهء راز حکیم. عاصم (از تذکرهء هفت آسمان ص170). بسم اللهالرحمن الرحیم مطلع انوار کلام قدیم. کامی (از تذکرهء هفت آسمان ص171). بسم اللهالرحمن الرحیم وسمهء ابروی عروس قدیم. وحدت (از تذکرهء هفت آسمان ص171). بسم اللهالرحمن الرحیم خال و خط شاهد نظم قدیم. بسم اللهالرحمن الرحیم مدّ تفاصیل حساب قدیم. بسم اللهالرحمن الرحیم حاصل هر چار کتاب قدیم. مولوی ذوالفقار علی (از تذکرهء هفت آسمان ص 171).