تقدمه

«لغت نامه دهخدا»

[تَ دِ مَ] (ع مص) در پیش شدن. (زوزنی) (ترجمان جرجانی ترتیب عادل بن علی) (غیاث اللغات) (آنندراج). تقدیم. (اقرب الموارد). || در پیش کردن. (زوزنی) (از غیاث اللغات) (از آنندراج). پیش فرستادن. (ترجمان جرجانی ترتیب عادل بن علی). پیش کردگی. (ناظم الاطباء). || (اِ) هدیه. ج، تقادم. (اقرب الموارد). || به اصطلاح، زری که پیش از کار بکارگر دهند و در فارسی پیشداد گویند. (غیاث اللغات) (آنندراج) (از ناظم الاطباء). آنچه از پیش بستانند. (نفایس الفنون قسم اول در علم استیفاء ص105) :
اجناس ثنا را به سلم هست خریدار
جود تو دهد تقدمه ارباب سخن را.
ظهوری (از آنندراج).
|| اگر بمعنی مفعول آید بمعنی مقدمه و پیشوا مستعمل میشود. (غیاث اللغات) (آنندراج). مقدمه و پیشوا. (ناظم الاطباء).
- تقدمه الجیش؛ بمعنی پیشوای لشکر... اگرچه تقدمه مصدر است بمعنی پیش کردن مگر در اینجا برای مبالغه بمعنی مفعول آمده از قبیل زیدٌ و عدلٌ. (غیاث اللغات) (آنندراج).
- تقدمه المعرفه؛ (به اصطلاح طب) پیشگویی طبیب از عاقبت مرض که پیش اندیشی نیز گویند. (ناظم الاطباء) : اندر بیان کردن استخراج المرض یعنی شناختن هر بیماری که کدام بیماری است و همچنین شناختن آنچه حال بیمار چگونه خواهد بود و این را طبیبان در اصطلاح تقدمه المعرفه گویند. (ذخیرهء خوارزمشاهی). قال العلامه: تقدمه المعرفه، عباره عن المعرفه بماسیکون من المرض و لهذا یتباین تقدمه المعرفه لتلاحق انذارات فانها عباره عن المعرفه بماسیکون فی حالتی الصحه و المرض. (بحر الجواهر).