تنبان

«لغت نامه دهخدا»

[تُمْ] (اِ) زیرجامه و ازار و شلوار را گویند عموماً و تنبان چرمی کشتی گیران را خصوصاً. (برهان). ازار کوتاه کشتی گیران که توبان نیز گویند. (شرفنامهء منیری). شلوار و پایجامه، ترکی است. (غیاث اللغات). شلوار و رغنین و پایجامه و زیر جامه و پایچهء چرمی کشتی گیران. (ناظم الاطباء). در برهان قاطع گفته... و این لغت بین الناس مشهور است ولی در منتخب اللغه که ترجمهء قاموس است آمده که تَبّان بمعنی کاه فروش است... و تُبّان، شلوار کوچک که ستر عورت مغلظه کند و آن عربی است(1) و در اشعار فصحا تنبان دیده نشده، شلوار بسیار گفته اند. (از انجمن آرا) (از آنندراج) :
چشمم آندم که سراویل به پایم نبود
بره پاچهء تنبان نگران خواهد بود.نظام قاری.
چو نشناسند پا را زآستین هم
رموز پاچهء تنبان چه داند.نظام قاری.
-امثال: تنبان مرد که دوتا شد فکر زن نو می افتد؛ در مورد کسانی زنند که چون موقعیتی بهتر بدست آورند خود را فراموش کرده به هوس رانی و اعمال ناپسند روی آورند.
(1) - تُبّان معرب تنبان است. رجوع به تبان شود.