مشمش

«لغت نامه دهخدا»

[مِ مِ / مَ مَ] (ع اِ) زردآلو... و بعضی «آلو» را مشمش گویند. (منتهی الارب) (آنندراج). درختی است بلند و گاه تا به اندازهء گردو بالا میرود و دارای شاخ و برگ فراوان و مغز و میوه آن اگر تلخ باشد «گلابی» و اگر شیرین باشد «لوزی» نامند و واحد آن مشمشه و برخی آلو را مشمش نامند. (از اقرب الموارد) (از محیط المحیط). زردآلو و یا آلو. (از ناظم الاطباء). زردآلو. (دهار) (الفاظ الادویه) (مهذب الاسماء). زردآلو و آن را خوبانی نیز گویند و آن میوه ای است شیرین. (غیاث) تفاح ارمینی. برقوق. زردآلو(1). (یادداشت مؤلف). نوعی زردآلو(2)که در افریقا و سوریه فراوان است، این میوه بسیار ناسازگار و مضر است و در دوران جنگهای صلیبی «مزافرانشی»(3) بمعنی «فرنگیان را می کشد» شهرت یافته است. دوران رسیدن بار درخت مشمش بیش از پانزده روز نمی پاید و به همین دلیل «دولت المشمش» مثلی است و بدان دولت و قدرت زودگذری را تعبیر کنند. (از السنهء ترکیه و فرانسویه نکت لغتی). ابوالعباس گوید اهل کوفه او را به فتح هر دو میم گویند و اهل شام او را آلو دانند... مسیح گوید زردآلو را برقوق(4)گویند و به رومی اصافو گویند و معلوم نیست که هرقوق(5) از کدام لغت است... (ترجمهء صیدنه، نسخهء خطی کتابخانهء لغت نامهء دهخدا). به فارسی زردآلو و به ترکی ارک(6) و اقسام می باشد و بهترین او شیرین و پرآب و کم جرم و خشک او بهتر از تازه است... (تحفهء حکیم مؤمن). و رجوع به تذکرهء داود ضریر انطاکی و اختیارات بدیعی و الابنیه عن حقایق الادویه و فهرست مخزن الادویه شود.
.
(فرانسوی)
(1) - Abricot .
(فرانسوی)
(2) - Abricot
(3) - Mazza franchi. (4) - در متن هرقوق (؟) خوانده می شود.
(5) - در متن هرقوق (؟) خوانده می شود.
(6) - ن ل: اروک، و در فهرست مخزن الادویه اروق معادل مشمشی آمده و زردآلو یا مشمش را به ترکی قیسی، قایصی، قایسی، زردالی و اریک گویند. و رجوع به اروق در همین لغت نامه شود.