جده

«لغت نامه دهخدا»

[جُدْ دَ] (اِخ) شهری است به ساحل دریای مکه. (منتهی الارب) (ناظم الاطباء) (اقرب الموارد) (آنندراج). شهری قدیم بر ساحل دریای احمر و گویند آن شهر را ایرانیان بنا کرده اند. در خارج شهر آبگیرهای قدیمی وجود دارد و چاههائی در وسط سنگهای سخت حفر کرده و آب آنها را بهم اتصال داده اند که شمارهء آنها بس زیاد است و نزدیک هم قرار دارند و چون آن سال کم باران بود آب را از فاصلهء یک روزه راه به آنجا می آوردند و حجاج آب مصرفی خود را از خانه های مردم میگرفتند. (از ترجمهء سفرنامهء ابن بطوطه ص236). یاقوت چنین آرد: شهری است بر ساحل بحر یمن و آن بندر و لنگرگاه مکه است. بگفتهء ز مخشری فاصلهء مکه تا جده سه شب راه و بقول حازمی یکشبانه روز راه است و آن در اقلیم دوم قرار دارد و طول آن از سمت مغرب شصت و چهار درجه و سی دقیقه و عرض آن بیست و یک درجه وچهل وپنج دقیقه است. ابوالمنذر گوید: جده بن حزم بن ربّان بن حلوان بن عمران بن الحاف بن قضاعه چون در این ناحیه به دنیا آمده به اسم محل تولدش نامیده شد. همو گوید، هنگام تشعب زبانها و پراکندگی مردم، ناحیه جده که از کنارهء دریا تا انتهای ذات عرق امتداد دارد و شامل کوه و دشت میباشد برای سکونت و چراگاه اغنام قضاعه یعنی عمروبن معدبن عدنان اختصاص یافت، و آنها بدان سرزمین وارد شده سپس رو بفزونی گذاشته و متفرق گشتند و بگفتهء ابوزید بلخی از جده تا عدن یکماه راه و از آنجا تا ساحل جحفه پنج منزل است. (از معجم البلدان). این کلمه نام شهر معروف جده پایتخت عربستان سعودی است که بضبط یاقوت و دیگران بضم جیم است و در تلفظ کنونی بفتح جیم خوانده میشود. صاحب غیاث اللغات آرد: بالضم و دال مهملهء مشددهء مفتوح و در آخرها نام شهر بر کنارهء بحر مکه از صراح و مؤید و کشف و مزیل. و صاحب منتخب نوشته که به این معنی بکسر است. (غیاث اللغات). و رجوع به جَدَّه و به قاموس الاعلام ترکی شود.