مسند

«لغت نامه دهخدا»

[مُ نَ] (ع ص، اِ) روزگار. (منتهی الارب) (ناظم الاطباء) (آنندراج) (مهذب الاسماء) (دهار). دهر. (ناظم الاطباء) (از اقرب الموارد). زمانه. (آنندراج). || اسنادشده. (از منتهی الارب). اسنادداده. || (اصطلاح حدیث) در اصطلاح محدثین، حدیثی که آن را به گویندهء وی برداشته باشند. (منتهی الارب) (از اقرب الموارد) (آنندراج). حدیثی که آن را به گویندهء وی اسناد دهند. (ناظم الاطباء). المسند من الحدیث ماأسند الی قائله، ای اتصل اسناده حتی الی النبی (ص)، و المرسل و المنقطع ما لم یتصل. (تاج العروس). || (اصطلاح درایه) در اصطلاح درایه، مقابل مرسل است و عبارت از حدیثی است که تمامی رواه آن تا معصوم ذکر شده باشد. حدیثی است که تمامی رواه آن تا معصوم در هر طبقه مذکور و نام برده شده باشد و یکی از ایشان متروک الاسم نباشد، چه در اول سند باشد چه در آخر چه در وسط. حدیثی است که تمام روات آن بدون انقطاع تا صحابی ذکر شده و صحابی از رسول الله (ص) اخذ کرده باشد. (از کشاف اصطلاحات الفنون). آن است که سند او متصل باشد از راوی تا انتها. و بعضی دیگر گویند آن است که مرفوع شود تا نبی (ص). (نفائس الفنون).
- حدیث مسند؛ حدیثی است که متصل و بی انقطاع، واسطهء یکی از دیگری تا پیغمبر (ص) روایت کرده اند. (یادداشت مرحوم دهخدا). حدیثی که اسناد آن را به گوینده داده اند، یعنی اسناد تا به او متصل است، مقابل مرسل و منقطع. (یادداشت مرحوم دهخدا). حدیث مسند خلاف مرسل است و آن حدیثی است که اسناد او به رسول الله (ص) متصل است و آن سه قسم است: متواتر، مشهور و آحاد. (از تعریفات جرجانی ص 143) :
چون نسیم از سر زبان دارد
فقه و تفسیر و مسند و اخبار.فرخی.
مؤدب شوم یا فقیه محدث
کاحادیث مسند کنم استماعی.خاقانی.
|| نام برخی کتب در حدیث، مانند مسند احمدبن حنبل. (یادداشت مرحوم دهخدا). کتابی که مرتب بر اسماء صحابه باشد، مقابل مصنف که مرتب است بر ابواب فقه. || آنچه سبب تکیه دادن میشود. (از منتهی الارب) (ناظم الاطباء). چیزی که به آن تکیه داده باشند چیزی را و چیزی که پشت به آن داده شود. || کسی که به آن پناه برده شود. (آنندراج) :
مبدع است و تابع استاد نی
مُسند جمله ورا اسناد نی.مولوی.
قوتی و راحتی و مسندی
در میان جان فتادش زآن نَدی.مولوی.
|| پسرخوانده. (منتهی الارب) (از اقرب الموارد) (ناظم الاطباء) (آنندراج). سنید. دعیّ. (یادداشت مرحوم دهخدا). || حرام زاده. ظاهراً کلمه «سند» را به اشتباه مسند خوانده اند. || (اصطلاح نحو) در اصطلاح نحویان، خبر را گویند. فعل نیز مسند میشود، چنانکه در «ضرب زید» ضرب مسند است و زید مسندالیه. (آنندراج). یکی از ارکان اصلی جمله است و آن کلمه ای است که مفهوم آن را به مسندالیه نسبت داده باشند. مثلاً در جملهء «هوا روشن است» «روشن» مسند است. خبر (مقابل مبتدا). مقابل مسندالیه. (یادداشت مرحوم دهخدا). مسندٌبه. (از اصول النحو شهابی ص54). و رجوع به مسندبه شود. || (اصطلاح منطق) در اصطلاح منطق، منسوب محمول، مقابل مسندالیه. || حروف مسند یا آلفابیطوس: ا ب ت ث ج ح خ د ذ ر ز س ش ص ض ط ظ ع غ ف ق ک ل م ن و ه ی. (الفهرست ابن الندیم ص 55 از یادداشت مرحوم دهخدا). || خطی است مر حِمْیَر را. (منتهی الارب) (ناظم الاطباء). خطی است که بوسیلهء بنوحمیر استعمال شده است و مخالف خط ما است: «رأیت مکتوباً بالمسند» که منظور خط حمیری است. (از اقرب الموارد). خط کتیبه های مَعینی و سبائی و حمیری. (یادداشت مرحوم دهخدا). خط حمیری است و آن غیر خط عرب است، به روزگاری که حمیریان سلطنت و ملک داشته اند بدان مینوشته اند. (یادداشت مرحوم دهخدا).
- خط مسند؛ خط حمیری. (یادداشت مرحوم دهخدا).
|| بالش بزرگ. مُسنده. || سدره. (مهذب الاسماء).