مشته

«لغت نامه دهخدا»

[مُ تَ / تِ] (اِ) (از: «مشت» + «ه»، پسوند نسبت و تشبیه). پهلوی «موستک»(1)(مشت). (حاشیهء برهان چ معین). دستهء هر چیز را گویند عموماً همچو دستهء کارد و خنجر و تیشه و امثال آن. (برهان). دستهء کارد و شمشیر و خنجر. (آنندراج) (انجمن آرا). دستهء هر چیز عموماً. (فرهنگ رشیدی). دستهء هر چیز را گویند مثل دستهء کارد و خنجر و امثال آن. (جهانگیری). دستهء هر چیزی مانند کارد و خنجر و تیشه و جز آن. (ناظم الاطباء). || آلتی باشد از برنج و فولاد که استادان کفشدوز چرم را بدان کوبند. (برهان) (از ناظم الاطباء) :
به کف مشتهء آن گل بیخزان
زده غنچه را مشتها بر دهان.
میرزا طاهر وحید (از آنندراج).
|| افزاری که ندافان و حلاجان بر زه کمان زنند تا پنبه حلاجی شود خصوصاً و آن را به عربی مِدق گویند. (برهان). افزاری که حلاجان و سراجان و صحافان و امثال اینها در دست گرفته بدان کار کنند. (آنندراج). مشتهء نداف و حلاج. (انجمن آرا). دستهء نداف و لباد. (فرهنگ رشیدی) (جهانگیری). ابزاری چوبین که ندافان و حلاجان بر زه کمان زنند تا پنبه حلاجی شود. (ناظم الاطباء). مندف. مدق. آلتی چوبین که سری سخت کلان دارد و دستهء کوتاه و حلاجان گاه پنبه زدن به زه کمان همی زنند. چیزی است از چوب چون گرزی یا تخماقی با دستهء کوتاه که حلاج در حلاجی آن را به زه کمان، پیوسته فرودآرد و زه، پنبه را بفلخد. دست بانهء حلاج. (یادداشت به خط مرحوم دهخدا) :
ابروش کمان سان شد و بینیش چو مشته
وآن ریش سفید آمد، چون غندهء پنبه.
قریع الدهر.
با خلق به داوری بود قاضی چرخ
وز علم و عمل بری بود قاضی چرخ
بر مشته اگر می برید نیست عجب
ز آن روی که مشتری بود قاضی چرخ.
مهستی.
هر روز بهر پنبه زدن بر دواج چرخ
صبح از عمود مشته کند وز افق کمان.
اثیرالدین اخسیکتی (از جهانگیری).
|| پوستین درازآستین. پوستین با آستین دراز که عرب آن را مستقه گوید. (از یادداشت به خط مرحوم دهخدا). و رجوع به المعرب جوالیقی ص 308 شود.
(1) - mustak.