مستان

«لغت نامه دهخدا»

[مَ] (ص) مزید علیه مست. (آنندراج). الف و نون آخر معنی جمعی به کلمه نمیدهد، مانند دایگان و بهاران. (یادداشت مرحوم دهخدا). الف و نون مفهوم شدت و مبالغه به کلمه میدهد :
جهان مست است نرمی کن که من ایدون شنودستم
که با مستان(1) و دیوانه حلیمی بهتر از تندی.
ناصرخسرو.
چون مستان گشتند، بر ثنا و آفرین پادشاه روی زمین همداستان شده عزم خوابگاه کردند. (جهانگشای جوینی).
- مستان شدن؛ مست شدن :
بخوردند چیزی و مستان شدند
پرستندگان می پرستان شدند.فردوسی.
که ما می گساریم و مستان شویم
سوی خانهء بت پرستان شویم.فردوسی.
به می دست بردند و مستان شدند
ز یاد سپهبد به دستان شدند.
- مستان کردن؛ همانند مردم مست ساختن :
سوی رز باید رفتن به صبوح
خویشتن کردن مستان و خراب.منوچهری.
- امثال: مستان شده ای همی ندانی پس و پیش. (یادداشت مرحوم دهخدا).
|| (ق) در حالت مستی. مست : ستی پسر آلتونتاش خوارزمشاه روزی مستان به بام برآمد. (تاریخ بیهقی ص410). شراب روان شد و مستان بازگشتند. (تاریخ بیهقی ص567). شراب روان شد چو آب جوی چنانکه مستان از خوانها بازگشتند. (تاریخ بیهقی ص551).
ترا میخواستم مستان و در دل شور آن لبها
که بر آتش نمک خورده کبابی داشتم امشب.
ملاتشبیهی (از آنندراج).
جیک جیک مستانت بود یاد زمستانت بود!
(1) - مستان در این شاهد موهم معنی جمع مست هم هست.